Nhà cửa House. Maison.
Gần đây các nhà khảo cổ có đào được ở Pha-lê-tin những nhà cửa của đời xưa vùi trong đất mà người Ca-na-an đã ở trước Y-sơ-ra-ên. Người ta thấy đồ dùng hồi đó toàn bằng gỗ, đá và xương, chớ chưa biết dùng đồ bằng sắt. Chỗ ở của người tối cổ là những hang đá thiên nhiên. Về sau thì lấy hang làm chỗ tránh nạn (Quan 6:2; ISa 13:6), và dùng đất đá xây nhà mà ở.
I. Vật liệu.– Ngoài cách ở trong hang như Lót (Sáng 19:30), người ta còn cất những lều bằng đá mà ở, song điều bất tiện là khi mưa nước thường hắt vào. Cũng có những nhà bằng cây gỗ, giống hệt những nhà nhỏ mà người Do-thái làm khi giữ lễ lều tạm vậy. Người sau dùng gạch bằng bụi cát (Gióp 4:19), hoặc gạch nung dưới mặt trời, hoặc đá đẽo để xây nhà. Khi dùng đá làm nền thì người ta lấy bùn hoặc vôi mà xây vách (Đa 5:5; Êxê 13:11, 22:28). Những người giàu thường dùng gỗ quý để dựng vách và lát mặt nền như kiểu Đền thờ Sa-lô-môn (IISử 3:5; ICác 6:15). Nếu xây nhà thường thì không xây bằng vôi, song làm bằng nhựa chai hoặc bùn (Sáng 11:3). Còn gỗ thì phần nhiều dùng làm nóc nhà hoặc trang trí trong nhà.
II. Hình dạng.–Căn cứ theo những nền nhà đào được trong đất, thì nhà của người Hê-bơ-rơ nghèo vẫn giữ y theo kiểu cũ hằng 4000 năm, không sửa đổi chút nào. Đại khái như sau: nửa trước làm chuồng nuôi súc vật, nửa sau làm nhà ở, bốn bề có tường bao vây. Có khi người và vật ở chung một nhà, người ở trên mái bằng phẳng cao ráo, còn bầy vật ở dưới đất (ISa 28:24). Nhà của người bậc trung lưu thường xây cất theo kiểu Tàu: có gian giữa, buồng hai bên, giữa có sân, trong sân có giếng (IISa 17:18). Mỗi nhà thường có một giếng, có nhà tới 4 cái. Nước mưa từ mái nhà chảy xuống, chứa trong đó. Khi vua Ô-xia cai trị thì truyền cho đào nhiều giếng (IISử 26:10; so Nê 9:25). Nhà của người giàu có thì làm thành vài lớp, lớp trong cùng là nơi khuê các của phụ nữ. Cũng có những phòng ở dưới mặt đất để chứa đồ gọi là “phòng kín” (Mat 24:26). Có khi xây vựa thóc giữa nhà (IISa 4:6). Cựu Ước không nói đến hiên cửa, trừ Đền thờ và cung điện Sa-lô-môn (ICác 7:6, 7; IISử 15:8; Êxê 40:7, 16). Năm cái vòm cửa trong Giăng 5:2 là một dãy cột xây kín gió dành cho người đau ốm. Lối vào sân thì kín đáo, đứng ngoài thấy được. Có màn trại giăng từ tường nầy qua tường kia. Trong Thi 104:2 thấy hình ảnh Chúa “giương các từng trời ra như cái trại”.
III. Xây nền.– Dựng nhà phải xây nền trước (Mat 7:24) rồi sau mới đặt đá góc nhà (Ês 28:16). Ngày nay, các nhà khoa học tìm bới rất nhiều nền móng nhà cũ, có thấy xương cốt con nít còn dính ở dưới đá tỏ ra rõ rệt rằng bấy giờ người ta dùng con nít làm của lễ dâng khi xây nhà. Về sau, không dùng người làm của lễ, song lấy đèn hoặc chén đặt ở dưới móng để xây làm của lễ. Cựu Ước không hề nói đến thói tục đó. Gần đây người Hồi giáo xây nhà mới buộc phải dâng một con sinh làm của lễ, có lẽ đây là phần sót lại của tục lệ đó. Xem bài Nền.
IV. Mái nhà.– Nhà xưa ở Ca-na-an làm mái phẳng, giống nóc nhà ở Pha-lê-tin ngày nay. Mái nhà có xà, có rường, trên xà có kèo, lợp bằng một thứ dễ vỡ là que hoặc bụi gai trộn với vôi hồ và đất. Người bại được dòng xuống qua loại mái nhà dễ gỡ này (Mác 2:4). Người giàu làm mái nhà bằng gỗ quí, song hay dột (Châm 27:15). Trên mái có làm trại hoặc lấy nhành cây làm lều để ngủ đêm mùa hè. Bốn bề mái nhà có bao lơn để người khỏi té (Phục 22:8). Nhà lớn tất có trụ để chống mái nhà. Trên mái Đền thờ Đa-gôn, gồm có chừng 3.000 người Phi-li-tin đứng trên lan can xem Sam-sôn làm trò. Sam-sôn kéo hai cây trụ ở giữa làm cho nhà đổ (Quan 16:29). Thang đặt ở ngoài phòng tại một góc sân nên Ê-hút có thể chạy trốn khi đã giết Éc-lôn (Quan 3:23). Những quan tướng Y-sơ-ra-ên trải áo họ trên các nấc thang là nơi rất đông người để tôn Giê-hu lên làm vua (ICác 9:13). Người ta có thể trèo lên nóc nhà mà chơi, làm việc, nói chuyện (ISa 25:1-) và thờ phượng (Công 10:9; Nê 8:16), nhứt là thường dùng mái nhà để nghỉ ngơi vào buổi chiều (IISa 11:2) tránh bụi bặm và ồn ào vì đường hẹp. Chính tại đó, Ra-háp giấu hai thám tử dưới cọng gai rải trên đó (Giô 2:6). Cũng từ nơi đó, họ có thể nhìn xem đạo binh thù đã đến gần chưa (Ês 22:1), hoặc chờ người đưa tin mừng đến (IISa 18:24, 33), v.v… Nhà một từng và có một gian là kiểu nhà thông thường nhất. Chỉ người giàu sang hoặc nơi thành to ấp lớn thì mới có lầu, như Chúa Jêsus đặt Tiệc Thánh ở một cái lầu lớn (Mác 1:15). Ơ-tích ngã từ từng lầu ba xuống (Công 20:8, 9), nơi cao nhất của nhà.
V. Cánh cửa.– Cửa có hai cánh làm bằng gỗ (ICác 6:34), then cửa cũng bằng gỗ. Then cửa Đền thờ thì làm bằng vàng (ICác 7:50). Ngạch cửa thì làm bằng đá (Quan 19:27). Khuôn cửa làm bằng gỗ hoặc bằng đá. Khóa, then và chốt cửa đều bằng gỗ (Nê 3:3). Cửa nhà giàu làm bằng vật liệu quí hơn và nơi quan trọng có kẻ canh (Mác 13:34; Giăng 18:17; Công 12:13). Tập tục cũ của người Do-thái là thường khắc những câu châm ngôn vào mày cửa, hoặc viết trên cột cửa.
VI. Cửa sổ và lò.– Ngày xưa chưa có kính. Muốn cho nhà và buồng được ấm cúng mùa đông tháng giá, người ta chỉ làm những thanh gỗ chênh chếch để che cửa sổ và dùng lò để sưởi. Vì thế nên Giê 36:22 chép: “Có lò than đỏ trước mặt vua”. Ít nhà nào có ống khói (Ôs 13:3), mà chỉ có những lỗ cửa trên tường để ánh sáng lọt vào và để khói bay ra (Châm 10:26). Trong nhà thì đào sẵn một cái hố để phòng khi lạnh giá thì đốt lửa mà sưởi. Thời ấy chỉ dùng củi hoặc gỗ để chụm lửa, chứ không có than (Mat 6:30). Nhà giàu có một phòng khách (Lu 22:11, 12), đối diện với lối vào sân; ấy là nơISa tiếp khách (ISa 9:22). Phòng khách thường ở phía trước, có trụ đỡ, xây cao hơn mặt đất. Có một ghế divan thấp chung quanh phòng, ban ngày dùng để ngồi hoặc ngã lưng, còn ban đêm thì dùng làm giường. Ngoài sân, có trồng cây kè và cây ô-li-ve, bởi đó tác giả Thi 52:8 viết: “Tôi khác nào như cây Ô-li-ve trong nhà Đức Chúa Trời”, so Thi 92:13, gợi ý đến một nhà phương đông có bóng mát mẻ.
VII. Đồ dùng.– Đời xưa, đồ dùng trong nhà không có mấy. Ngủ chỉ có chiếu và áo, chớ không có giường hoặc mền, nệm (Xuất 22:27). Duy người giàu sang thì có giường, chăn, nệm (IISa 4:7; Am 6:4). Lại có ghế bành, ghế đẩu, bàn và cây đèn. Phụ nữ chỉ có gương, đồ thoa phấn, kim, chỉ, khung cửi. Bếp lần đầu được nói đến trong Êxê 46:23, 24. Trong bếp thì có vò xách nước (Sáng 24:15; Mác 14:13), ché đá (Giăng 2:6), đồ gốm lớn nhỏ, túi da dùng chứa nước hoặc đựng rượu (Sáng 21:14). Nhà nào cũng có cối xay bột (Phục 24:6), và các đồ như giỏ sọt v.v… Đồ làm cơm thì có chén, mâm, nồi, bát, dao, muỗng, đũa v.v… Nấu nướng dùng các đồ bằng sắt, tức là chảo (Lê 2:5, 7). Hiện nay, các nhà bảo tàng bên Châu-âu có bày rất nhiều đồ cổ đã đào được, xét ra không có thứ đồ sứ nào đẹp mắt và tốt như của người Tàu.