FOXE, JOHN
(1516-1587)
John Foxe là một sử gia uy tín thời nữ hoàng Victoria còn cai trị Anh quốc. John Foxe cũng là người được biết tới nhiều nhất do công trình của ông có tên là “Những công nghiệp và những đài tưởng niệm” đã được dư luận xa rộng cho là “Quyển sách của các nhà tuận đạo” vì ông là một nhà sưu tập những ký thuật của các trước tác tiền nhân không hề suy giảm, những công vụ và các tư liệu miêu tả chủ nghĩa anh hùng Cơ Đốc nhân dưới thời kỳ Hội Thánh bị bách hại. Sự biên thuật của ông vẫn còn là một kho tài liệu vô cùng phong phú và quý giá cho các nhà chép sử về sau nữa.
Nhưng John Foxe không phải là người biên soạn có tính thiên vị trong khi sưu tập và xử lý các tài liệu và dữ kiện lịch sử mà ông thu lượm được. Ông cũng đề cập bao gồm đủ mọi chuyện mang dấu tích buồn rầu hay phấn khởi qua bút pháp súc tích, tài tình của ông để xác minh cho quan điểm này. Xuyên suốt lịch sử John Foxe đồng ý rằng: có một cuộc chiến tranh tâm linh quyết liệt đang diễn ra giữa Đấng Christ (gắn liền với Cải chánh giáo và Lời (Đạo, Ngôi Lời) và Antichrist (quan thiệp với Công giáo La mã và khối quần chúng khổng lồ trong Giáo hội ấy).
Trong mặt trận này, nhân dân Anh quốc phải có một sứ mạng hợp nhất. Giáo hội đó phải có một nền lịch sử Độc lập tính từ thời kỳ Giô-sép Arimethê (theo quan điểm của John Foxe) là người đã trước hết đem Phúc Âm đến cho nước Anh và dân tộc Anh. Kể từ đó, những người nước ngoài đã cố gắng tái diễn làm cho xói mòn sự độc lập của Giáo hội Anh quốc. Họ thiết lập thể thống ngoại kiều do Giáo hoàng thống lãnh, họ đã ngoại nhập sự mê tín, và họ cũng đã nếm những cảnh khổ nạn. Sự cầm quyền đương thời của Mary Tudor đã biểu trưng cho những thống khổ và sự nhục nhã mà đó là hậu quả tai hại khi nhân dân đã tiếp nạp người nước ngoài và Công giáo La mã vào.
Nhưng khi những giới cầm quyền và công chúng Anh nổi dậy để phản kháng những sự xâm lăng “không cần vũ khí” này, thì Thiên Chúa lại ban phước cho họ. Thế là dân tộc Anh (điển hình là chính nữ hoàng Elizabeth I) đã đứng lên bảo vệ nền độc lập của quốc gia họ, để làm cho họ đủ tư cách đứng trong hàng ngũ tuyển dân đặc biệt của Chúa, đưa dẫn lịch sử lên cực điểm của nó qua việc tái lập Giáo hội Anh quốc đi sát theo Lời của Đức Chúa Trời. Theo quan điểm này, lịch sử của Anh quốc và số phận của nó đã thắng vượt tư tưởng của không ít những nhân vật tại nước Anh trong nhiều thế kỷ.
John Foxe với tư cách còn hơn một nhà biên soạn sách vở, ông lại còn là một trong những người làm cho lịch sử mang đặc chất huyền thoại có tầm ảnh hưởng nhất vậy.