Khảo cổ Kinh Thánh · thế kỷ 5 SC · Các Quan Xét 4–5

Nhà hội Huqoq ở Ga-li-lê

Huqoq là một làng Do Thái cổ cách bờ tây Biển Ga-li-lê vài cây số. Từ năm 2011, nhóm khảo cổ do giáo sư Jodi Magness (Đại học Bắc
Carolina tại Chapel Hill, Hoa Kỳ) khai quật một nhà hội lớn thế kỷ 5 SC ở đây. Sàn nhà hội phủ đầy tranh khảm các câu chuyện Cựu Ước:
Sam-sôn cột đuốc vào đuôi chồn, tàu Nô-ê, Pha-ra-ôn chìm trong Biển Đỏ, Giô-na bị cá nuốt, và nhiều cảnh khác.

Hai nữ anh hùng

Năm 2019, nhóm công bố những tranh khảm vẽ câu chuyện trong Các Quan Xét đoạn 4: một bên là nữ tiên tri Đê-bô-ra ngồi dưới cây chà là
xét đoán dân sự, một bên là Gia-ên đóng cây nọc trại vào đầu tướng Si-sê-ra đang nằm dưới đất. Đây là những hình ảnh cổ nhất được biết về
hai nữ anh hùng này. Cùng chỗ còn có cảnh Ba-rác, tướng quân Y-sơ-ra-ên, đi ra trận.

Câu chuyện trong Kinh Thánh

Thời các quan xét, dân Y-sơ-ra-ên bị Gia-bin vua Ca-na-an áp bức hai mươi năm. Đức Chúa Trời dùng Đê-bô-ra kêu gọi Ba-rác đem quân
đánh Si-sê-ra, tổng binh của Gia-bin, và báo trước rằng vinh hiển trận này sẽ về tay một người nữ. Quân Si-sê-ra thua chạy; ông trốn vào
trại của Gia-ên, và bị bà giết khi đang ngủ (Các Quan Xét 4:4-22). Bài ca của Đê-bô-ra trong đoạn 5 ca tụng chiến thắng ấy. Vùng đất của
trận chiến — thung lũng Ki-sôn và núi Tha-bô — không xa Huqoq bao nhiêu.

Ý nghĩa

Hàng trăm năm sau thời các quan xét, cộng đồng Do Thái ở Ga-li-lê vẫn kể lại cho con cháu những câu chuyện Kinh Thánh qua hình ảnh trên
nền nhà hội. Câu chuyện Đê-bô-ra và Gia-ên nhắc rằng Đức Chúa Trời có thể dùng bất cứ ai — kể cả những người phụ nữ mà xã hội thời ấy ít
chú ý — để giải cứu dân Ngài (Các Quan Xét 5:31).

Tham khảo: HoiThanh.com — Những Mô Tả Sớm Nhất Về Các Nữ Anh Hùng Trong
Kinh Thánh Đê-bô-ra, Gia-ên Được Khai Quật Ở Vùng Ga-li-lê; Wikipedia — Huqoq. Bài do Nhu Liệu Thánh Kinh biên soạn.