Khảo cổ Kinh Thánh · kh. 1900 TC · Sáng-thế Ký 16:1-3

Thương điếm A-si-ri giữa lòng Tiểu Á

Kültepe, gần thành phố Kayseri ngày nay ở Thổ Nhĩ Kỳ, là di chỉ của Ka-ních (Kanesh), một thành buôn bán lớn thời đồ đồng
giữa. Khoảng thế kỷ 20–18 TC, các thương gia từ thành A-sua (A-si-ri) đến đây lập một khu thương điếm, đem thiếc và vải đổi
lấy bạc, vàng. Từ năm 1925 đến nay, các nhà khảo cổ đã tìm được hơn hai mươi ngàn bảng đất sét chữ hình nêm trong nhà của họ:
thư từ, sổ sách, hợp đồng — và cả những khế ước hôn nhân.

Một điều khoản quen thuộc

Một khế ước kh. 1900 TC, được giới thiệu rộng rãi năm 2021, ghi việc một người đàn ông tên Laqipum cưới cô Hatala. Khế ước
quy định: nếu sau hai năm người vợ không sinh con cho chồng, chính nàng phải mua một nữ tì để người nữ tì sinh con cho chồng.
Khế ước còn định rõ thân phận người nữ tì sau khi sinh con — điểm này các bản dịch hiểu chưa giống nhau.

Đây chính là tập tục mà Kinh Thánh chép trong đời các tổ phụ. Sa-rai hiếm muộn đã đưa nữ tì A-ga cho Áp-ram “làm hầu” để
có con (Sáng-thế Ký 16:1-3); sau này Ra-chên cũng làm như vậy với Bi-la (Sáng-thế Ký 30:3). Những văn bản cùng thời như các
bảng ở Nu-xi (Lưỡng Hà) và bộ luật Hammurabi cũng có điều khoản tương tự.

Ý nghĩa

Các khế ước ở Kültepe cho thấy câu chuyện của Áp-ram, Sa-rai và A-ga không phải là chuyện bịa của đời sau, mà phản ánh đúng
phong tục gia đình vùng Cận Đông vào đầu thiên niên kỷ thứ hai TC. Đồng thời, Kinh Thánh cũng cho thấy cái giá của việc tự tìm
lối đi theo tập tục loài người thay vì chờ đợi lời hứa của Đức Chúa Trời: sự ghen tương, đau khổ trong gia đình Áp-ram, trong
khi Đức Chúa Trời vẫn thành tín ban Y-sác đúng như lời Ngài đã hứa (Sáng-thế Ký 21:1-2).

Tham khảo: HoiThanh.com — Khế Ước Hôn Nhân Cổ 4000 Năm Tuổi Của
Người A-si-ri Phản Ánh Mối Quan Hệ Của Áp-ra-ham và A-ga Trong Kinh Thánh; Wikipedia — Kültepe. Bài do Nhu Liệu Thánh Kinh biên
soạn.