PRISCILLIAN
Không rõ năm sanh năm mất của nhân vật có tên Priscillian này. Chỉ biết ông là một Cơ Đốc đồ người Tây Ban Nha, theo phái Trí Tuệ (Gnostics). Ông thuộc thành phần tri thức. Nhóm ông lập ra có hai Giám mục và khá đông tín hữu nam nữ ủng hộ. Năm 380 SC, Hội nghị ở Saragesan đã lên án tà thuyết của ông. Nhưng rồi ông cũng được tấn phong Giám mục ở Avila. Năm 381 SC những người đối nghịch ông có thế lực nên đã lưu đày ông, kết án ông và những kẻ theo ông vì đã theo tà giáo Manichean. Phái ông đòi đến La mã và gặp cho được Giáo hoàng Damasus nhưng không được. Họ bèn khiếu nại với Ambrose, nhưng cũng không kết quả. Tuy vậy họ chẳng chịu thua và dựa vào quyền hành thế tục nên án lưu đày họ bị hủy bỏ. Phái tà giáo này bành trướng mạnh ở Tây Ban Nha. Nhưng trong đời hoàng đế Maximus thì Priscillian lại bị lên án ở Hội nghị Bordeaux. Ông ta chống án ở tòa án Trier đến hoàng đế (385). Dầu thánh Martin ở Tours đã xin ân xá cho ông, thì án quyết tử hình ông vẫn không bãi bỏ; vì ông và những đệ tử bị cáo là theo tà thuật (một tội rất nặng đối với Giáo quyền và chính quyền thời bấy giờ). Đây là lần đầu tiên trong Giáo hội thi hành án xử tử một kẻ chủ trương một lẽ đạo lầm lạc. Như thế Priscillian là một tín hữu làm cho người ta phải tránh xa. Giáo lý mà ông triển khai phát xuất từ tà giáo Manichean. Họ cũng tin nhận Nhị Nguyên Thuyết lẫn lộn cả những yếu tố của Thuyết Hiện Hình (Docetism) và Sabellius giáo lý nữa. Nhóm này giảng dạy hình thức thuyết, chối bỏ Tiền thực hữu của Chúa Christ (tức là sự thực hữu của Chúa Giê-xu trước khi được trinh nữ Ma-ri sanh ra). Họ kiêng ăn ngày Lễ Giáng Sinh của Chúa và ngày Chúa Nhật. Họ tin có thiên sứ và linh hồn con người phát nguồn từ Chúa. Linh hồn kết hợp với thân thể để cùng chịu sự hình phạt về tội lỗi của mình. Quỷ Sa-tan không phải là thiên sứ sa ngã nhưng là nguyên lý độc ác. Thân thể loài người do Sa-tan dựng nên. Vậy nên họ cấm cưới gả, cấm ăn thịt, cấm sinh con cái. Về một phương diện khác thì họ cho phép tự do luyến ái (?). Có thể kết luận mà không sợ mắc thiên kiến, sai lầm rằng: Đây là tà giáo do Sa-tan chủ mưu phát động!