KNOX, JOHN
(1505-1572)
John Knox, nhà sáng lập Giáo Hội Cải Chánh xứ Scotland. Một người được mang danh vị khá tôn trọng là “Cha già của nước Scotland”.
John Knox tiên sinh sanh năm 1505 (có chỗ ghi năm 1513) tại Hạt Hadington, Lowlands, phía đông Edinburg. Lúc đầu ông theo học ở Glasgow và Saint Andrews. Khi hoàn tất chương trình học, ông được sắc phong chức thánh (Linh mục?), nhưng ông đã từ chức và làm Giáo sư từ năm 1544. Khi đã được chinh phục bởi tư tưởng cải cách cấp tiến của Whishart, ông liền chấp nhận nguyên tắc và đường lối của Cải Chánh Giáo. Năm 1547, Knox được cử làm Truyền Đạo ở Thánh đường Saint Andrews. Lúc đến Pháp quốc ông bị tù. Được trả tự do ông sang Anh năm 1549. Năm 1551 ông được tiến cử làm thành viên của Ủy ban nghiên cứu và soạn thảo sách Kinh đào (sách Cầu nguyện chung). Năm 1553 ông đến truyền bá Phúc âm tại Brucks. Nhưng khi Mary khát máu lên ngôi thì ông lánh sang Âu lục và gặp Calvin tại Geneve. Ông nhận lời làm Mục sư cho những tín đồ cải chánh Anh di tản đến Frankfurt, nhưng vì bất đồng đưa đến tranh chấp về vài nghi thức thờ phượng nên ông bị trục xuất. Năm 1555 ông hồi hương Scotland, chuyên biệt công bố Tin Lành sát với Thánh Kinh, và trước tác nhiều văn phẩm liên quan đến giáo lý Cải chánh rất linh động, thu hái nhiều thành quả khả quan cho trào lưu Cải chánh Giáo hội ở quê hương ông.
Vì những trận càn quét phái Cải cách tôn giáo khốc liệt, nên ông nhận lời mời làm Mục sư ở Geneve, đó là năm 1556. Tại chốn tha hương này ông cho xuất bản một số sách rất có giá trị. Elizabeth của Anh sợ tình hình bang giao giữa Anh và Scotland sẽ bị xấu đi, nên bà đã không cho Mục sư Knox đi ngang nước Anh để trở về Scotland. Bởi đó ông đã chỉ trích và phản đối Mary Guise, nữ hoàng Scotland. Ông không tin tưởng một phụ nữ có thể điều khiển quốc gia tốt được.
John Knox đã cung hiến đời mình vì sự sống chết, trường tồn và tiến mạnh của Giáo Hội Cải chánh Scotland. Sau khi Mary Guise qua đời, ông bèn soạn thảo Hiến chương cho Cải chánh Giáo hội Scotland. Ông vận động công cử một Ủy ban Lãnh đạo tân Cộng đồng Cơ Đốc này; phế bỏ quyền Giáo hoàng trên xứ sở ông, cấm ngặt việc thờ hình tượng tranh ảnh và chấm dứt lễ Misa, ai bất tuân sẽ bị xử tử (?). Ông đã biên tác một số sách như “Kỷ luật đầu tiên”, “Giáo lý tiền định”, xuất bản tại Geneve năm 1560. Ông lên tiếng chống đối Mary Stuart trở về xứ Scotland. Ông cũng chỉ trích sự mâu thuẫn khi bà hoàng này kết hợp việc sốt sắng dự lễ Misa đi đôi với nếp sống xa hoa, sa đọa của bà. Quyển “Lãnh Chung” là một quyển Giáo nghi cần yếu cho Giáo hội Cải Chánh ở Scotland. Ông được vinh dự mời giảng trong lễ đăng quang của vua James I. Mục sư Knox cũng hiệp tác khá chặt chẽ với vị nhiếp chính Murray, nhưng không may mắn: năm 1570, ông Murray bị ám sát thình lình.
John Knox an nghỉ trong Nước Vĩnh Sanh của Chúa ngày 24-1-1572, sau những năm tháng đấu tranh không biết ngừng nghỉ cho sự tồn vong và bành trướng của Giáo Hội Cải Chánh Scotland.
Các sử gia về sau nhận xét cá tánh của John Knox. Ông là nhân vật khá can trường, chẳng sợ ai và điều gì. Tuy nhiên ông lại có thánh hẹp hòi, bảo thủ; nồng nhiệt nhưng cực đoan nên dễ làm phật lòng nhiều người. Tác phẩm làm cho tiếng tăm ông nổi như cồn và được nhiều người nhắc đến là quyển “Lịch Sử Cuộc Cải Chánh Cơ Đốc Giáo ở Scotland”.
Ảnh hưởng ngọn đuốc Chánh Giáo đã được John Knox thắp lên ở Scotland ngày càng sáng chói, không bao giờ bị dập tắt được.
Nữ Hoàng Mary Guise của Scotland, mặc dù có thành kiến và thù nghịch, ghen ghét John Knox như nước với lửa, nhưng bà đã tuyên bố một câu làm cho ai nghe cũng “khuấy động” mỗi khi suy nghĩ: “Trẫm sợ lời cầu nguyện của John Knox hơn cả đạo binh hùng hậu của nước Anh nữa!”.