IRENAEUS
(130-200)
Nhân vật Irenaeus thường được gọi là Thánh Iréné. Irenaeus sanh ra tại Tiểu Á, quê ở Smyrna (Si-miệc-nơ). Có truyền thuyết nói ông là môn đệ của Giáo phụ Polycarp, hoặc ít ra lúc tuổi trẻ ông cũng từng được nghe Polycarp giảng dạy. Một thời gian ông có đến cư ngụ ở xứ Gaul và có học ở La mã. Ông bắt đầu làm Giám mục ở Lyon năm 177 SC.
Ông được biệt phái đem thư đến cho Giáo hoàng Eleutherus. Thư này chủ đích yêu cầu Giáo hội hãy nhẹ tay với nhóm đề xuất tà thuyết Montanus ở Tiểu Á. Nhưng không có bằng cớ về ông đã theo nhóm này. Trong khi ông phải vắng mặt để đi La mã vì nhiệm vụ, thì tại Lyon có cuộc khủng bố Cơ Đốc nhân nặng nề (177-178). Giám mục Rothinus và nhiều người khác đã tuận Đạo. Sau đó ông trở về và lên thay thế chức Giám mục tại đây.
Năm 190 SC, ông có viết một bức thư khác cho Giáo hoàng Victor đề nghị nên ấn định ngày nhất định của lễ Phục sanh. Ông đã kịch liệt chống đối phe Trí tuệ và Mentants về giáo lý Thiên hy niên cực đoan. Ông viết bằng Hi văn và chỉ còn lưu lại một số ít, sách ông đã bị thất lạc khá nhiều. Trong những năm qua người ta đã phát hiện các kiệt tác của ông trong các sách dịch ra tiếng Armenia. Nội dung các sách ông viết đều có trưng dẫn hầu hết các sách của Tân Ước gọi là “Thánh Kinh” đương thời. Các sách Tân Ước được gọi là “Tin lành và Công vụ các sứ đồ” cũng như các sách của Cựu Ước được gọi là “Luật pháp và các tiên tri” vậy.
Có hai công trình do Irenaeus viết còn lại đến ngày nay là: Đối kháng tà giáo (gồm 5 quyển và được rộng rãi quần chúng gọi là kiến thức về giáo lý căn bản) và “Proof of the Apostolic Preaching”, là một quyển sách có bố cục chặt chẽ, được xác nhận là “nền tảng đức tin Cơ Đốc giáo được ứng nghiệm Cựu Ước”.
Irenaeus nhấn mạnh thế đứng kiên định của những giáo lý Cơ Đốc giáo mà nó đã bị tà giáo Gnostics (Trí tuệ) thách thức rằng: “Thế giới đã được Đức Chúa Trời sáng tạo; rằng Giê-xu Christ chính thật là Con của Đấng Tạo Hóa, đã chết để cứu nhân loại; rằng có sự sống lại của thân thể”. Ông đã xuất hiện để tạo nên làn sóng “Trở về nguồn cội đức tin Cơ Đốc giáo” và đã lớn tiếng biện luận rằng Thánh Kinh chứa đựng sự thừa kế của Giao ước xuyên qua điều gọi là “Một chủ thể là Đức Chúa Trời được tỏ ra một cách tiệm tiến được khai thông trong ý chỉ của Ngài cho loài người không cứ là nam hay nữ. Là những người sẵn sàng để đón nhận”.
Irenaeus đã triển khai tư tưởng về Đấng Christ, Ngài là Con Người trọn vẹn và cũng là Trời trọn vẹn, diễn lại từng bước của A-đam, nhưng đưa đến kết quả khác hẳn. Vì Chúa Christ đã nếm trải qua hết những đắng cay của cuộc đời, tất cả nhân loại đã chia sẻ trong công nghiệp đầy tính chất hy sinh của Ngài.
Phái Gnostics đã tự khoe là họ đã sở hữu được những lời truyền khẩu bí nhiệm được lưu truyền từ đời các sứ đồ. Để đối phó sự kiện này, Irenaeus đã phổ biến một tài liệu có tương hệ với một loại di cảo thuộc về các sứ đồ. Ông tuyên bố rằng Hội Thánh đã giữ gìn một cách kỹ càng, công khai đứng vững trên niềm tin mà họ đã sở hữu được từ đời các sứ đồ bởi các giáo sư trung thành ở trong Hội Thánh xưa nay.
Như vậy Irenaeus đã tận tụy phát huy Thần học Cơ Đốc giáo trong nhiều phương cách, chẳng hạn việc “Kinh điển (hoặc thước đo) của Chân lý” được bảo tồn trong Hội Thánh như là một chiếc chìa khóa để giải nghĩa Thánh Kinh. Quan điểm của ông thì Tiệc Thánh là “Một việc làm ở dưới đất mà ý nghĩ thuộc về Trời” và vị trí của Trinh nữ Ma-ri (Ê-va Mới) nằm trong chủ trương Thần học của ông. Cùng lúc đó, ông cương quyết lập vững những sự giảng dạy và biên chép của ông trên nền Thánh Kinh, Lời Đức Chúa Trời.
Irenaeus làm một nhà Thần học thuần chánh. Ông trước sau cương trực chống đối tà thuyết của hai phái Montanus và Gnostics (Trí tuệ) vậy.