Obstinate.
Ý nói tấm lòng chai đá. Ê-xê-chi-ên nói: Lòng đá và lòng thịt (Êxê 11:19). Xét kỹ có ba nguyên nhân khiến con người cứng lòng :
1. Lòng người vốn cứng cỏi (Mat 11:20-21; 13:15; 23:37; Công 19:9; Rô 2:5; 11:7, 25; ICôr 1:13).
2. Lòng người lần lần cứng cỏi. Cựu Ước thường có ý đó (Xuất 9:34; ISa 6:6; IISử 36:13).
3. Chúa khiến lòng người cứng cỏi (Giăng 12:40). Lệ Chúa đã định: có nhân ắt có quả. Sự không hối cải là nhân; sự mãi mãi không hối cải là quả. Vậy nên Kinh Thánh nói là Chúa khiến lòng người cứng cỏi; nhưng không vì thế mà con người cho rằng mình không có lỗi. Pha-ra-ôn là người nổi tiếng cứng cỏi. Một là Pha-ra-ôn tự khiến lòng mình cứng cỏi; hai là Chúa khiến lòng Pha-ra-ôn cứng cỏi. Song Pha-ra-ôn chỉ có thể tự nhận lỗi mình, chứ không thể oán Chúa được.