Khảo cổ Kinh Thánh · thế kỷ 11 – 8 TC · A-mốt 9:7; Giê-rê-mi 47:4
Dân tộc bí ẩn của Kinh Thánh
Người Phi-li-tin là kẻ thù quen thuộc trong các sách Các Quan Xét và Sa-mu-ên: Sam-sôn, hòm giao ước bị cướp, Gô-li-át. Kinh Thánh cho
biết họ đến từ nơi khác: Đức Giê-hô-va đã đem “người Phi-li-tin khỏi Cáp-tô” (A-mốt 9:7), và Giê-rê-mi gọi họ là “những kẻ còn sót lại ở cù
lao Cáp-tô” (Giê-rê-mi 47:4). Cáp-tô thường được hiểu là đảo Cơ-rết hoặc vùng biển Aegean.
Lần đầu tìm thấy mộ Phi-li-tin
Đoàn khai quật Leon Levy (Đại học Harvard và các đối tác) đã đào ở Ách-ca-lôn, một trong năm thành lớn của người Phi-li-tin, từ năm 1985.
Họ biết nhiều về thành phố, đền miếu, đồ gốm Phi-li-tin, nhưng chưa từng tìm được nơi người Phi-li-tin chôn người chết. Năm 2013, ngay ngoài
tường thành, họ gặp một nghĩa trang dùng từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 8 TC, với khoảng hai trăm người. Phát hiện được giữ kín đến khi mùa đào
kết thúc, rồi công bố năm 2016.
Cách chôn rất khác người Ca-na-an quanh đó: phần lớn người chết được đặt nằm ngửa trong huyệt riêng, một bình dầu thơm nhỏ thường được
đặt gần mặt; có người đeo vòng, hoa tai; vài người được hoả táng. Đó là những dấu hiệu của một nền văn hoá đến từ nơi khác.
ADN nói gì
Năm 2019, một nhóm nghiên cứu công bố trên tạp chí Science Advances kết quả phân tích ADN của mười người từ Ách-ca-lôn. Những người sống
đầu thời đồ sắt (thế kỷ 12–11 TC) mang một phần tổ tiên từ nam châu Âu — vùng Hy Lạp, Cơ-rết, Sardinia — mà người trước đó không có.
Chừng hai thế kỷ sau, dấu vết ấy đã hoà lẫn vào dân bản xứ. Kết quả này phù hợp với việc người Phi-li-tin là một trong những “dân biển”
vượt Địa Trung Hải đến định cư ở bờ biển Ca-na-an khoảng năm 1200 TC.
Ý nghĩa
Hơn hai ngàn năm trước khi có xét nghiệm ADN, A-mốt và Giê-rê-mi đã nói người Phi-li-tin đến từ Cáp-tô. Điều đáng suy nghĩ hơn là lời
A-mốt nói trong cùng câu ấy: chính Đức Giê-hô-va đã dẫn dắt cả những dân ngoại này. Ngài là Chúa của mọi dân tộc, không chỉ của Y-sơ-ra-ên.
Tham khảo: Leon Levy Expedition to Ashkelon; M. Feldman và cộng sự, Science Advances 5 (2019);
Wikipedia — Philistines. Bài do Nhu Liệu Thánh Kinh biên soạn.