Khảo cổ Kinh Thánh · 4 TC · Ma-thi-ơ 2:16-20

Ngọn núi do người đắp

Cách Bết-lê-hem chừng năm cây số về phía đông nam, giữa vùng đồi trọc, nổi lên một ngọn núi hình nón cụt — trông như miệng núi lửa. Đó là
Hê-rô-đi-um, pháo đài cung điện do vua Hê-rốt Đại đế xây khoảng năm 23–15 TC. Hê-rốt cho đắp thêm đất quanh một ngọn đồi tự nhiên, xây trên
đỉnh một cung điện tròn có bốn tháp, và dưới chân núi là cả một khu cung điện, hồ bơi, vườn cây. Hê-rốt muốn nơi này mang tên mình và làm chỗ
an nghỉ của mình.

Ba mươi lăm năm tìm kiếm

Sử gia Josephus kể rằng khi Hê-rốt chết ở Giê-ri-cô năm 4 TC, thi hài vua được rước long trọng đến Hê-rô-đi-um để chôn. Nhưng mộ ở đâu thì
không ai biết. Giáo sư Ehud Netzer (Đại học Hê-bơ-rơ) khai quật Hê-rô-đi-um từ năm 1972. Năm 2007, trên sườn đông bắc của núi, ông tìm thấy nền
một lăng mộ và những mảnh vỡ của một quan tài đá vôi màu đỏ hồng, chạm hoa thị rất đẹp — quan tài đã bị đập vụn có chủ ý, có lẽ bởi quân khởi
nghĩa Do Thái căm ghét Hê-rốt vào năm 66–70 SC. Netzer tin rằng đây là mộ Hê-rốt. Năm 2008, đoàn của ông còn tìm thấy một rạp hát nhỏ dành cho
vua, tường vẽ tranh.

Năm 2010, Netzer bị ngã từ một lan can tại chính công trường và qua đời. Năm 2013, hai học giả khác cho rằng lăng mộ quá nhỏ và quá đơn giản
cho một ông vua như Hê-rốt; những người cùng làm với Netzer vẫn giữ ý kiến cũ. Việc nhận dạng vì vậy vẫn còn tranh luận.

Vị vua trong câu chuyện Giáng Sinh

Hê-rốt là một vua xây dựng tài giỏi — đền thờ Giê-ru-sa-lem, cảng Sê-sa-rê, Ma-sa-đa đều là công trình của ông — nhưng cũng nổi tiếng tàn
bạo: ông giết vợ, giết ba người con trai vì nghi kỵ. Phúc Âm Ma-thi-ơ kể rằng khi biết các thầy bác sĩ đã đánh lừa mình, Hê-rốt “sai giết hết
thảy con trai từ hai tuổi sấp xuống ở thành Bết-lê-hem và cả hạt” (Ma-thi-ơ 2:16). Từ Bết-lê-hem nhìn lên, người ta thấy rõ Hê-rô-đi-um ở
chân trời — như cái bóng quyền lực của vua đè trên làng nhỏ.

Ý nghĩa

Hê-rốt muốn được nhớ đến bằng một ngọn núi mang tên mình. Còn Kinh Thánh chỉ chép về cái chết của ông trong một câu ngắn: “sau khi vua Hê-rốt
băng, có một thiên sứ của Chúa hiện đến cùng Giô-sép trong chiêm bao”, bảo đem con trẻ trở về, “vì những kẻ muốn giết con trẻ đã chết rồi”
(Ma-thi-ơ 2:19-20). Ngôi mộ bị đập nát; Con trẻ ở Bết-lê-hem thì được tôn thờ khắp đất.

Tham khảo: Wikipedia — Herodium; Ehud Netzer, The Architecture of Herod, the Great Builder (2006).
Bài do Nhu Liệu Thánh Kinh biên soạn.