Khảo cổ Kinh Thánh · thế kỷ 4 SC · Công-vụ 8:27

Vương quốc Aksum

Ở vùng cao nguyên bắc Ê-thi-ô-bi và Ê-ri-tơ-rê-a ngày nay, từ thế kỷ thứ nhất SC đã có vương quốc Aksum, một cường quốc thương mại giữa Đế quốc La Mã và Ấn Độ.
Vào thế kỷ 4, vua Ezana của Aksum theo Chúa. Trên tiền xu của ông, hình trăng lưỡi liềm của các thần cũ được thay bằng hình thập tự — một trong những đồng tiền
có hình thập tự sớm nhất thế giới. Theo sử gia Rufinus, người đem Tin Lành đến triều đình Aksum là Frumentius, một thanh niên Cơ Đốc người Sy-ri bị bắt làm nô lệ
khi tàu đắm, về sau được giám mục A-lịch-sơn-đơ là Athanasius phong làm giám mục đầu tiên của xứ.

Khai quật Beta Samati

Beta Samati là một thị trấn cổ cách thành Aksum khoảng một ngày đường về phía đông bắc, gần biên giới Ê-ri-tơ-rê-a. Từ năm 2009 đến 2016, đoàn khảo cổ của Michael
Harrower (Đại học Johns Hopkins) cùng các đồng nghiệp Ê-thi-ô-bi khai quật tại đây. Năm 2019, họ công bố trên tạp chí Antiquity một nhà thờ kiểu basilica — gian giữa
dài, hai gian bên, đầu hướng về phía đông — được định tuổi bằng carbon vào khoảng giữa thế kỷ 4 SC. Gần nhà thờ có một mặt dây chuyền bằng đá khắc hình thập tự và chữ
Ge’ez cổ, cùng nhiều hiện vật khác, như một chiếc nhẫn vàng gắn đá đỏ khắc đầu bò, cho thấy cuộc sống giàu có và giao thương rộng của thị trấn.

Một trong những nhà thờ cổ nhất châu Phi

Đây là nhà thờ cổ nhất từng được khai quật ở vùng châu Phi phía nam sa mạc Sahara, có tuổi gần bằng thời vua Ezana tin Chúa. Phát hiện cho thấy Cơ Đốc giáo không
chỉ là đạo của triều đình, mà đã sớm lan đến các thị trấn buôn bán dọc những con đường từ Biển Đỏ vào nội địa. Hội Thánh Chính Thống Ê-thi-ô-bi ngày nay là một trong
những Hội Thánh lâu đời nhất thế giới.

Hoạn quan Ê-thi-ô-bi

Sách Công-vụ kể Phi-líp làm phép báp-têm cho “một hoạn quan Ê-thi-ô-bi, làm quan hầu của Can-đác, nữ vương nước Ê-thi-ô-bi” (Công-vụ 8:27). Cần nói rõ: “Ê-thi-ô-bi”
trong Kinh Thánh là xứ Cút, tức vương quốc Mê-rô-ê ở Su-đan ngày nay, nơi các nữ hoàng mang tước hiệu Can-đác — chứ không phải vương quốc Aksum. Tuy vậy, người
Ê-thi-ô-bi xưa nay vẫn yêu mến câu chuyện ấy như khởi đầu của đức tin trong xứ mình.

Ý nghĩa

Từ một hoạn quan trên đường về phương nam đến một nhà thờ nhỏ ở Beta Samati ba thế kỷ sau, Tin Lành đã đi đến những nơi rất xa Giê-ru-sa-lem, đúng như Chúa phán
các môn đồ sẽ làm chứng về Ngài cho đến cùng trái đất.

Tham khảo: HoiThanh.com — Giáo Đường Cơ Đốc 1.700 Tuổi Được Tìm Thấy Tại Ethiopia;
M. J. Harrower và cộng sự, Antiquity 93 (2019); Wikipedia — Kingdom of Aksum. Bài do Nhu Liệu Thánh Kinh biên soạn.