Khảo cổ Kinh Thánh · 572 – 477 TC · Giê-rê-mi 29:4-7; Thi-thiên 137:1

Lời khuyên lạ của Giê-rê-mi

Khi những người Giu-đa đầu tiên bị bắt sang Ba-by-lôn, nhiều tiên tri giả hứa rằng họ sắp được về. Giê-rê-mi thì gửi thư nói khác:
“Hãy xây nhà và ở; hãy trồng vườn và ăn trái; hãy lấy vợ, đẻ con trai và con gái… Hãy tìm sự bình an cho thành mà ta đã khiến các
ngươi bị đày đến làm phu tù” (Giê-rê-mi 29:5-7). Cuộc lưu đày sẽ kéo dài bảy mươi năm; dân sự phải sống và làm ăn tại đó.

“Thành Giu-đa” bên sông Ba-by-lôn

Trong khoảng hai thập niên gần đây, hơn 200 bảng đất sét chữ hình nêm tiếng Ba-by-lôn được công bố, phần lớn đến từ một nơi gọi là
Āl-Yāhūdu — nghĩa là “thành của người Giu-đa” — cùng vài làng lân cận ở miền nam Lưỡng Hà. Các nhà Át-si-ri học Laurie Pearce và
Cornelia Wunsch xuất bản phần lớn số bảng năm 2014; năm 2015, chúng được trưng bày lần đầu tại Bảo tàng Các Xứ Kinh Thánh ở Giê-ru-sa-lem
với tên “Bên những dòng sông Ba-by-lôn”.

Bảng sớm nhất ghi năm 572 TC — chỉ mười lăm năm sau khi Giê-ru-sa-lem bị đốt — và bảng muộn nhất năm 477 TC, đời vua Ba Tư
Ạt-ta-xét-xe I, tức thời Ê-xơ-tê. Đó là những giấy tờ đời thường: hợp đồng thuê ruộng, mua bán gia súc, giấy nợ, biên nhận nộp thuế.
Nhiều người trong đó mang tên có chữ “Gia-” hoặc “-gia”, rút từ danh Đức Giê-hô-va. Các nhà nghiên cứu có thể theo một gia đình qua bốn
đời: ông bà sinh ra ở xứ Giu-đa, con cháu lớn lên ở Ba-by-lôn, vẫn giữ tên gọi tôn vinh Đức Chúa Trời của tổ phụ.

Đúng như lời đã chép

Các bảng cho thấy người lưu đày không bị giam trong trại, mà được cho đất để canh tác, lập làng riêng, làm ăn và đóng thuế — đúng với
lời Giê-rê-mi khuyên. Nỗi đau mất quê hương vẫn còn: “Chúng tôi đương ngồi trên mé sông Ba-by-lôn, bèn nhớ lại Si-ôn, và khóc”
(Thi-thiên 137:1). Nhưng nhiều gia đình đã lập nghiệp vững vàng đến nỗi khi vua Si-ru cho phép về xứ năm 538 TC, không ít người chọn ở
lại. Điều này giúp hiểu vì sao về sau vẫn còn một cộng đồng Do Thái đông đảo ở xứ Ba Tư, như trong sách Ê-xơ-tê, và vì sao Ê-xơ-ra,
Nê-hê-mi vẫn từ phương đông trở về.

Cần nói thêm: các bảng này được mua trên thị trường cổ vật, không rõ nơi đào, nên một số học giả lưu ý cần thận trọng; tuy vậy nội dung
của chúng được giới nghiên cứu công nhận rộng rãi.

Tham khảo: Laurie E. Pearce & Cornelia Wunsch, Documents of Judean Exiles and West Semites in
Babylonia (2014); Wikipedia — Al-Yahudu tablets; Thánh Kinh Lược Khảo — Giê-rê-mi. Bài do Nhu Liệu Thánh Kinh biên soạn.