Khảo cổ Kinh Thánh · thế kỷ 1 SC · Giăng 5:2-9

Phép lạ bên ao

Giăng chương 5 kể rằng tại Giê-ru-sa-lem, “gần cửa Chiên, có một cái ao, tiếng Hê-bơ-rơ gọi là Bê-tết-đa, xung quanh ao có năm
cái vòm cửa” (Giăng 5:2). Dưới các vòm ấy có rất đông người đau ốm nằm chờ nước động. Ở đó có một người đã bịnh ba mươi tám năm,
không có ai đỡ mình xuống ao. Đức Chúa Jêsus phán với người: “Hãy đứng dậy, vác giường ngươi và đi” (Giăng 5:8), và người liền được
lành — nhằm ngày Sa-bát.

Một chi tiết lạ

Một cái ao có năm vòm cửa (hiên cột) là điều khó hình dung, vì ao thường có bốn cạnh. Vì vậy, có thời một số nhà phê bình cho rằng
Giăng không tả một nơi có thật, mà dùng con số năm như một hình ảnh tượng trưng, chẳng hạn cho năm sách Môi-se.

Khai quật bên nhà thờ Thánh An-na

Từ năm 1888, kiến trúc sư người Đức Conrad Schick, rồi các tu sĩ ở nhà thờ Thánh An-na (phía bắc khu đền thờ, gần cửa Chiên xưa)
cùng các học giả dòng Đa Minh, lần lượt đào ở đây. Họ tìm thấy hai hồ chứa nước lớn, khoét sâu vào đá, nằm cạnh nhau và ngăn cách
bởi một bức vách đá rộng. Bốn phía bao quanh hai hồ là bốn dãy hiên cột, còn bức vách ở giữa cũng mang một dãy hiên — tổng cộng
đúng năm dãy, khớp với lời Giăng tả.

Hồ phía bắc có từ thời các vua Giu-đa, dùng làm hồ chứa nước cho thành; hồ phía nam được đào thêm khoảng thế kỷ 2 TC, có lẽ để
tắm rửa thanh sạch. Ngay cạnh đó, các nhà khảo cổ còn thấy dấu tích một nơi chữa bệnh thời La Mã với những bồn nước nhỏ. Thế kỷ 5,
người ta xây một nhà thờ lớn trên hai hồ để ghi nhớ phép lạ; thời Thập Tự Chinh lại dựng một nhà nguyện nhỏ hơn. Ngày nay khách
hành hương vẫn có thể nhìn xuống những bậc đá và vách hồ sâu.

Ý nghĩa

Giê-ru-sa-lem bị quân La Mã phá huỷ năm 70 SC, và ao Bê-tết-đa bị lấp dần qua nhiều thế kỷ. Thế mà Phúc Âm Giăng vẫn ghi lại đúng
vị trí “gần cửa Chiên”, đúng tên gọi và cả một chi tiết kiến trúc khác thường. Điều đó cho thấy người viết biết rõ thành Giê-ru-sa-lem
trước khi bị phá. Quan trọng hơn, nơi từng chỉ có những người bịnh ngồi chờ một cơ hội may mắn đã trở thành nơi Đức Chúa Jêsus đến tìm
người không ai giúp đỡ.

Trong bản Kinh Thánh 1925, phần cuối câu 3 và câu 4 (thiên sứ làm cho nước động) được đặt trong ngoặc đơn, vì các bản chép tay cổ
nhất, như Codex Sinaiticus, không có đoạn ấy.

Tham khảo: Wikipedia — Pool of Bethesda; Urban C. von Wahlde, “The Pool(s) of Bethesda and the
Healing in John 5” (2011); Thánh Kinh Lược Khảo — Giăng. Bài do Nhu Liệu Thánh Kinh biên soạn.