Khảo cổ Kinh Thánh · kh. 1450 TC · Phục-truyền Luật-lệ Ký 6:9

Sáu chữ cái trên một mảnh bình

Năm 2018, đoàn khảo cổ của Viện Hàn lâm Khoa học Áo khai quật tại La-ki, một thành lớn ở vùng đồi thấp Sơ-phê-la của Giu-đa.
Trong một lớp đất có hạt lúa mạch cháy, họ tìm thấy một mảnh gốm nhỏ khắc sáu chữ cái xếp thành hai dòng. Kết quả nghiên cứu được
công bố trên tạp chí khảo cổ Antiquity năm 2021: nhờ đo carbon các hạt lúa mạch, mảnh gốm được xác định có niên đại khoảng năm
1450 TC.

Tổ tiên của chữ Hê-bơ-rơ

Các chữ trên mảnh gốm thuộc loại chữ cái Ca-na-an sơ khai — một trong những bảng chữ cái đầu tiên của loài người, mỗi ký hiệu
ghi một âm thay vì cả một từ như chữ tượng hình Ai Cập hay chữ hình nêm Lưỡng Hà. Từ loại chữ này về sau phát triển thành chữ
Phê-ni-xi, chữ Hê-bơ-rơ cổ — thứ chữ dùng để chép Kinh Thánh Cựu Ước — và cả chữ Hy Lạp, La-tinh mà ta dùng ngày nay. Chữ trên
mảnh gốm quá ngắn để đọc chắc chắn; các nhà nghiên cứu đề nghị một chữ có thể là “tôi tớ”.

Bối cảnh Kinh Thánh

Theo niên đại ISBE mà Thời Biểu dùng, khoảng năm 1450 TC là thời dân Y-sơ-ra-ên ra khỏi Ê-díp-tô và nhận luật pháp tại núi
Si-na-i. Môi-se được lệnh “viết” lời Đức Chúa Trời (Xuất Ê-díp-tô Ký 24:4), và dân sự được dạy ghi các lời ấy “trên cột nhà, và
trên cửa ngươi” (Phục-truyền Luật-lệ Ký 6:9). Mảnh gốm La-ki cho thấy vào thời ấy, chữ cái đơn giản đã được dùng trong xứ Ca-na-an,
không chỉ trong cung vua hay đền thờ mà cả trên đồ gốm thường ngày.

Ý nghĩa

Có người từng cho rằng dân Y-sơ-ra-ên thời đầu không thể viết sách. Những phát hiện như mảnh gốm La-ki cho thấy chữ cái đã có
mặt từ rất sớm ở chính vùng đất này — một chữ viết dễ học, giúp Lời Đức Chúa Trời được chép lại và truyền cho mọi người, không chỉ
cho một nhóm thư lại.

Tham khảo: HoiThanh.com — Israel Phát Hiện Ra Dòng Chữ 3.500 Năm
Tuổi Từ Vùng Đất Ca-na-an Trong Kinh Thánh; tạp chí Antiquity (2021); Wikipedia — Lachish. Bài do Nhu Liệu Thánh Kinh biên soạn.