Khảo cổ Kinh Thánh · thế kỷ 8 TC · II Các Vua 18:3-5

Thành lớn thứ hai của Giu-đa

La-ki nằm ở vùng đồi thấp phía tây nam Giê-ru-sa-lem, canh giữ con đường từ đồng bằng ven biển lên miền núi Giu-đa. Vào thế kỷ 8 TC,
đây là thành kiên cố bậc nhất của vương quốc, chỉ sau Giê-ru-sa-lem. Năm 701 TC, vua A-si-ri San-chê-ríp vây và chiếm La-ki, rồi cho
khắc cảnh ấy trên tường cung điện ở Ni-ni-ve — bộ phù điêu La-ki nay ở Bảo tàng Anh.

Cổng thành lớn nhất

Năm 2016, Cơ quan Cổ vật Israel (nhóm của Sa’ar Ganor) công bố kết quả đào trọn cổng thành La-ki thời các vua Giu-đa: một cổng kiên
cố rộng gần 25 mét mỗi bề, có sáu phòng hai bên lối đi — cổng thời Cựu Ước lớn nhất từng biết ở Israel. Trong các phòng còn ghế đá, nơi
các trưởng lão ngồi xét việc, và nhiều vò chứa có đóng dấu “LMLK” (thuộc về vua), loại vò gắn với thời Ê-xê-chia.

Một điện thờ bị làm ô uế

Một cầu thang trong cổng dẫn lên một phòng thờ. Trong nơi thánh của phòng ấy, các nhà khảo cổ thấy hai bàn thờ bốn sừng — nhưng sừng
đã bị đục gãy. Lạ hơn nữa, ở góc phòng có một tảng đá khoét lỗ, đặt làm hố xí. Xét nghiệm cho thấy hố xí ấy chưa từng được dùng: nó được
đặt vào chỉ để làm ô uế nơi thờ, để không ai còn thờ ở đó nữa. Kinh Thánh chép một việc tương tự khi Giê-hu diệt sự thờ Ba-anh: ông
“đập bể hình tượng Ba-anh, cùng phá dỡ đền nó, làm thành một lỗ xí hãy còn đến ngày nay” (II Các Vua 10:27). Sau đó phòng thờ bị lấp
kín, và lớp đổ nát của trận A-si-ri năm 701 TC phủ lên trên.

Cuộc cải cách của Ê-xê-chia

Kinh Thánh khen vua Ê-xê-chia: “Người phá hủy các nơi cao, đập bể những trụ thờ, đánh hạ các A-sê-ra, và bẻ gãy con rắn đồng mà
Môi-se đã làm” (II Các Vua 18:4). Sách Sử-ký kể thêm rằng dân sự đi khắp các thành Giu-đa phá dỡ các nơi cao và bàn thờ (II Sử-ký 31:1).
Nhà khai quật cho rằng điện thờ ở cổng La-ki là một chứng tích của cuộc cải cách ấy, cùng với bàn thờ bị tháo rời ở Bê-e-Sê-ba. Một số
học giả còn bàn về niên đại chính xác và cách hiểu, nhưng sự trùng hợp với lời Kinh Thánh rất đáng chú ý.

Ý nghĩa

Ê-xê-chia không chỉ dẹp thần tượng ở Giê-ru-sa-lem, mà dẹp cả ở cổng thành biên giới, nơi người qua kẻ lại. Kinh Thánh nói về ông:
“Ê-xê-chia nhờ cậy nơi Giê-hô-va Đức Chúa Trời của Y-sơ-ra-ên” (II Các Vua 18:5). Chỉ ít năm sau, khi San-chê-ríp kéo đến, chính sự
nhờ cậy ấy là điều giữ được Giê-ru-sa-lem.

Tham khảo: HoiThanh.com — Israel: New Discovery Xác Nhận Vua
Ê-xê-chia Thực Sự Đã Phá Hủy Thần Tượng; Cơ quan Cổ vật Israel, thông cáo 28/9/2016; Thánh Kinh Lược Khảo — II Các Vua. Bài do Nhu
Liệu Thánh Kinh biên soạn.