Khảo cổ Kinh Thánh · thế kỷ 1 TC · Thi-thiên 122:2-3

Phát hiện gần Trung tâm Hội nghị

Năm 2018, khi khai quật trước lúc xây dựng gần Trung tâm Hội nghị Quốc tế ở lối vào Giê-ru-sa-lem, Cơ quan Cổ vật Israel tìm thấy
một khúc cột đá có khắc chữ, nằm trong một khu làng thợ gốm thời La Mã. Khúc cột có niên đại khoảng thế kỷ 1 TC, thời vua Hê-rốt
Đại đế.

“Hananiah con Dodalos ở Giê-ru-sa-lem”

Dòng chữ viết bằng tiếng A-ram với chữ cái Hê-bơ-rơ: “Hananiah con Dodalos ở Giê-ru-sa-lem”. Có lẽ Hananiah là một thợ thủ công,
và tên cha ông gợi đến Daedalus, nhân vật thợ khéo trong truyện cổ Hy Lạp. Điều đặc biệt là chữ Giê-ru-sa-lem được viết đầy đủ như
cách viết tiếng Hê-bơ-rơ ngày nay — Yerushalayim — trong khi các văn bản cùng thời thường viết gọn là “Yerushalem”. Đây là chữ khắc
trên đá duy nhất được biết từ thời đền thờ thứ hai có cách viết đầy đủ này.

Thành phố của những người thờ phượng

Thời ấy, Giê-ru-sa-lem là trung tâm hành hương của người Do Thái khắp nơi. Ba lần mỗi năm, vào lễ Vượt Qua, lễ Ngũ Tuần và lễ Lều
Tạm, dân sự từ Ga-li-lê, Giu-đê và các xứ xa kéo về thờ phượng tại đền thờ. Những bài ca “lên đền” trong Thi-thiên (Thi-thiên 120–134)
được hát trên đường đi; Thi-thiên 122 vui mừng vì chân người hành hương đã đứng trong các cửa của Giê-ru-sa-lem (Thi-thiên 122:1-3).
Chính Chúa Jêsus cũng lên Giê-ru-sa-lem dự lễ từ khi còn nhỏ (Lu-ca 2:41-42).

Ý nghĩa

Khúc cột nhỏ nối Giê-ru-sa-lem thời Chúa Jêsus với Giê-ru-sa-lem ngày nay bằng chính cách viết tên thành. Thành ấy là nơi Đấng Christ
chịu chết và sống lại, và Kinh Thánh còn hướng lòng người tin về “Giê-ru-sa-lem mới” mà Đức Chúa Trời sẽ ban (Khải-huyền 21:2).

Tham khảo: HoiThanh.com — Chữ Khắc Duy Nhất Liên Kết Giê-ru-sa-lem Thời
Chúa Giê-xu Với Ngày Nay; Cơ quan Cổ vật Israel (2018). Bài do Nhu Liệu Thánh Kinh biên soạn.