Khảo cổ Kinh Thánh · kh. 51 – 52 SC · Công-vụ 18:12-17

Thành Cô-rinh-tô

Cô-rinh-tô nằm trên eo đất nối miền trung Hy Lạp với bán đảo Peloponnese, giữa hai hải cảng — một thành buôn bán sầm uất, giàu có và nổi tiếng phóng
túng. Thành cũ bị La Mã phá năm 146 TC; năm 44 TC Giu-lơ Sê-sa lập lại thành thuộc địa La Mã, và đến thời Phao-lô, đây là thủ phủ tỉnh A-chai. Phao-lô
ở đây một năm rưỡi, may trại với A-qui-la và Bê-rít-sin, và lập Hội Thánh mà về sau ông viết hai thư gửi đến.

Bục xử án giữa quảng trường

Trường Nghiên cứu Cổ điển Hoa Kỳ tại Athens khai quật Cô-rinh-tô từ năm 1896 và vẫn tiếp tục đến nay. Ở giữa cạnh nam của quảng trường lớn (agora),
năm 1935 nhà khảo cổ Oscar Broneer làm lộ ra một bục đá cao, ốp cẩm thạch trắng và xanh, hai bên có phòng chờ và ghế. Đó là bê-ma (bema) —
bục nơi quan La Mã ngồi xử án và nói với dân chúng. Thế kỷ sau, các tín hữu xây một nhà thờ nhỏ ngay trên đó, có lẽ để ghi nhớ việc Phao-lô.

Phiên toà không xảy ra

Sách Công-vụ kể: “Lúc Ga-li-ôn đang làm quan trấn thủ xứ A-chai, người Giu-đa đồng lòng nổi lên nghịch cùng Phao-lô và kéo người đến tòa án” (Công-vụ
18:12). Chữ “tòa án” ở đây chính là chữ bê-ma. Nhưng khi Phao-lô vừa định tự bào chữa, Ga-li-ôn nói đây chỉ là chuyện “biện luận về đạo lý,
danh hiệu, hay là luật pháp riêng của các ngươi”, và “ta chẳng khứng xử đoán những việc đó đâu” (Công-vụ 18:15). “Người bèn đuổi chúng ra khỏi tòa án”
(Công-vụ 18:16).

Ga-li-ôn là anh của triết gia Sê-nê-ca. Một bia đá tìm thấy ở Đen-phơ ghi thư của hoàng đế Cơ-lốt nhắc Ga-li-ôn là quan trấn thủ, nhờ đó các học giả
biết ông giữ chức khoảng năm 51–52 SC. Đây là mốc chắc chắn nhất để tính niên đại các chuyến đi của Phao-lô.

Một quyết định có tầm xa

Khi Ga-li-ôn coi việc của Phao-lô là chuyện nội bộ của đạo Do Thái — một đạo được phép ở La Mã — ông vô tình mở đường cho Tin Lành được rao giảng tự
do trong nhiều năm. Phao-lô có thể ở lại Cô-rinh-tô và tiếp tục chức vụ.

Ý nghĩa

Sau này, viết cho chính Hội Thánh Cô-rinh-tô, Phao-lô nhắc rằng hết thảy chúng ta đều phải ứng hầu trước tòa án của Đấng Christ (II Cô-rinh-tô 5:10) —
cũng dùng chữ bê-ma. Người Cô-rinh-tô hẳn đã hình dung ngay cái bục giữa quảng trường thành mình: một ngày kia, mỗi người sẽ đứng trước một
Quan Án công bình hơn Ga-li-ôn.

Tham khảo: Wikipedia — Ancient Corinth; Gallio Inscription; Thánh Kinh Lược Khảo — Công Vụ Các Sứ Đồ. Bài do Nhu Liệu
Thánh Kinh biên soạn.