Khảo cổ Kinh Thánh · thế kỷ 8 TC · II Các Vua 18:4, 22; Xuất Ê-díp-tô Ký 20:25

Thành ở cực nam

Bê-e-Sê-ba gắn với Áp-ra-ham và Y-sác, những người đào giếng ở đây, và là thành cực nam của xứ — Kinh Thánh hay nói “từ Đan cho đến
Bê-e-Sê-ba” để chỉ cả nước. Từ năm 1969 đến 1976, giáo sư Yohanan Aharoni (Đại học Tel Aviv) khai quật Tel Beersheba và làm lộ ra một thành
kiên cố nhỏ của vương quốc Giu-đa, với tường, cổng, kho lẫm và hệ thống trữ nước.

Những tảng đá lạ trong tường kho

Năm 1973, trong tường một nhà kho của thành thế kỷ 8 TC, các nhà khảo cổ nhận thấy một số tảng đá đẽo vuông vức khác hẳn đá xung quanh.
Khi tháo ra và ráp lại, chúng thành một bàn thờ lớn cao khoảng 1,6 mét, bốn góc có bốn cái sừng — đúng kiểu bàn thờ có sừng mà Kinh Thánh
nhắc nhiều lần. Một tảng còn khắc hình con rắn. Bàn thờ này đã bị tháo rời có chủ ý, và các tảng đá bị đem xây lại vào tường như đá thường.
Ngày nay bàn thờ được ráp lại ở Bảo tàng Israel, và có bản sao tại chỗ.

Đá đẽo và luật bàn thờ

Luật Môi-se dặn: “Nếu ngươi lập cho ta một bàn thờ bằng đá, chớ dùng đá chạm” (Xuất Ê-díp-tô Ký 20:25). Bàn thờ ở Bê-e-Sê-ba được làm bằng
đá đẽo, trái với lời dặn ấy; hơn nữa, theo Phục-truyền Luật-lệ Ký, của lễ phải được dâng ở nơi Đức Giê-hô-va chọn, chứ không ở mọi thành.

Cuộc cải cách của Ê-xê-chia

Aharoni cho rằng bàn thờ bị tháo dỡ trong cuộc cải cách của vua Ê-xê-chia, người “phá hủy các nơi cao, đập bể những trụ thờ” (II Các Vua
18:4). Kinh Thánh còn ghi lại một chi tiết thú vị: khi vây Giê-ru-sa-lem, viên tướng A-si-ri đã dùng chính cuộc cải cách ấy để chế nhạo dân
Giu-đa: “Nhưng há chẳng phải các nơi cao và bàn thờ của Ngài mà Ê-xê-chia có phá hủy” (II Các Vua 18:22). Đối với người ngoại, phá bàn thờ
là xúc phạm thần; đối với Ê-xê-chia, đó là trở về với sự thờ phượng đúng cách. Một số học giả xếp niên đại các lớp đất khác đi, nhưng phần
đông vẫn liên hệ bàn thờ với thời Ê-xê-chia.

Ý nghĩa

Bàn thờ Bê-e-Sê-ba cùng với điện thờ ở cổng La-ki và điện thờ ở A-rát cho thấy những nơi thờ phượng ngoài Giê-ru-sa-lem đã thật sự bị dẹp
bỏ, đúng như các sách Các Vua và Sử-ký kể. Sự vâng lời của một vua đã để lại dấu vết trong từng bức tường.

Tham khảo: Wikipedia — Tel Be’er Sheva; Horns of the altar; Thánh Kinh Lược Khảo — II Các Vua. Bài do Nhu
Liệu Thánh Kinh biên soạn.