Khảo cổ Kinh Thánh · thời La Mã – Byzantine · Công-vụ 8:26-39

Trên con đường vắng

Sách Công-vụ kể một thiên sứ bảo Phi-líp: “Hãy chờ dậy đi qua phía nam, trên con đường từ thành Giê-ru-sa-lem xuống thành Ga-xa. Đường ấy vắng vẻ”
(Công-vụ 8:26). Ở đó Phi-líp gặp một hoạn quan Ê-thi-ô-bi, quan giữ kho của nữ vương Can-đác, đang ngồi xe đọc sách Ê-sai. Phi-líp “bắt đầu từ chỗ
Kinh thánh đó mà rao giảng Đức Chúa Jêsus cho người” (Công-vụ 8:35). Đi một đoạn, “gặp chỗ có nước”, hoạn quan xin chịu phép báp-têm (Công-vụ 8:36).
Sau đó ông “cứ hớn hở đi đường” (Công-vụ 8:39).

Khai quật Ein Hanniya

Ein Hanniya là một ngọn suối trong thung lũng Rê-pha-im, phía tây nam Giê-ru-sa-lem, gần vườn thú Kinh Thánh ngày nay. Từ năm 2017, Cơ quan Cổ vật
Israel khai quật khu suối này và công bố kết quả năm 2018. Họ tìm thấy dấu vết sử dụng từ thời La Mã, và một công trình đẹp thời Byzantine: nước suối
được dẫn qua đường hầm vào một hồ lớn, có vòm, cột, đầu cột chạm trổ; gần đó là dấu tích một nhà thờ hoặc một nơi hành hương. Năm 2022, khu suối được
sửa sang và mở cửa cho công chúng.

Một truyền thống, không phải bằng chứng

Vào thời Byzantine, các tín hữu muốn biết Phi-líp làm báp-têm cho hoạn quan ở đâu. Một số khách hành hương xưa chỉ một ngọn suối gần Bết-xu-rơ,
phía nam hơn trên đường Hếp-rôn; một truyền thống khác lại gắn với Ein Hanniya, nằm gần con đường cổ đi từ Giê-ru-sa-lem xuống miền đồng bằng ven biển.
Công trình nguy nga thời Byzantine cho thấy nơi đây từng được người ta tôn kính. Nhưng Kinh Thánh chỉ nói “chỗ có nước” trên đường đi Ga-xa; không có văn
khắc hay hiện vật nào xác định chính xác nơi ấy. Vì vậy Ein Hanniya chỉ là một trong những nơi truyền thống chỉ ra.

Ý nghĩa

Câu chuyện hoạn quan Ê-thi-ô-bi là lần đầu Tin Lành vượt ra ngoài người Giu-đa và người Sa-ma-ri để đến với một người từ phương xa, ở “cuối cùng đất”
theo cách nhìn thời ấy. Dù nơi ông chịu báp-têm là Ein Hanniya hay một ngọn suối khác bên đường, điều quan trọng là ông đã hiểu sách Ê-sai nói về ai —
và mang niềm vui ấy về xứ mình.

Tham khảo: HoiThanh.com — 7 Khám Phá Khảo Cổ Quan Trọng Nhất Năm 2018; Cơ quan
Cổ vật Israel, công bố năm 2018; Thánh Kinh Lược Khảo — Công Vụ Các Sứ Đồ. Bài do Nhu Liệu Thánh Kinh biên soạn.