Mô-ri-a

I. Xứ.– “Trên một hòn núi kia” trong xứ Mô-ri-a, Áp-ra-ham dâng Y-sác làm của lễ (Sáng thế ký 22:2). Tên núi đó là gì không thấy nói, song chắc thấy được “ở lối đằng xa” (câu 4). Tự nhiên có thể coi “xứ Mô-ri-a” là một với địa phận có “cây dẻ bộp của Mô-rê”, không phải là nơi xây thành Giê-ru-sa-lem như lời truyền khẩu ngày nay quyết định.
II. Núi.– Tên chép có một lần trong II Sử ký 3:1 chỉ về một đồi trên đó Sa-lô-môn xây cất Đền thờ, “là nơi Đức Giê-hô-va đã hiện ra cùng Đa-vít, cha người, tại trên chỗ mà Đa-vít đã dọn, tức là sân đạp lúa của ọt-nan, người Giê-bu-sít”. Vì có nói tên A-rau-na (ọt-nan), nên chắc “sự hiện ra” tự nhiên nhằm lúc Đa-vít mua sân đạp lúa của ọt-nan, người Giê-bu-sít, và dựng một bàn thờ tại đó (II Sa-mu-ên 24: ; I Sử ký 21: ). Song trong những truyện thuật về biến động nầy không nói đến “sự hiện ra” của Đức Giê-hô-va. Theo một lời truyền khẩu, sử gia Josèphe nói nay hầu hết mọi người đều công nhận, “núi Mô-ri-a” chép trong II Sử ký 3:1 cũng là một với “núi kia” trong “xứ Mô-ri-a” của Sáng thế ký 22:2; và nơi Đức Giê-hô-va hiện ra với Đa-vít, là nơi xây cất Đền thờ, chính là nơi Áp-ra-ham dâng Y-sác. Song, tên nầy chỉ chép một lần, thì dường như không đủ chứng cớ thật là nơi đó; nếu đúng thế, thật là một phép lạ. Trừ Sa-lem tên Áp-ra-ham không chép lần nào quan thiệp với Giê-ru-sa-lem hoặc với những vinh hiển trong thời các vua và Đền thờ sau. Giê-ru-sa-lem ở ngoài đường các tổ phụ, và không dự phần về sử ký dân Y-sơ-ra-ên cho đến khi lập vua. Vả lại, cũng không hiệp với truyện như chép trong Sáng thế ký 22:, vì hai cớ:
1. Đền thờ không xây trên một đồi thấy từ đàng xa, vì người bộ hành đến gần mới thấy từ phía Nam trũng Hi-nôm, hoặc từ phía Tây, và đứng đó có thể trông xuống trên Đền thờ.
2. Nếu Sa-lem thật là Giê-ru-sa-lem, thì sự thử thách đức tin Áp-ra-ham không phải trong một nơi vắng vẻ và hoang vu như tỏ ra trong truyện, — là nơi không có thể nhóm lửa được, và không ai ngoài ra Chúa có mặt — song thật ở chính dưới vách thành của Mên-chi-xê-đéc. Chỉ một câu Kinh Thánh đó, (II Sử ký 3:1) liên lạc Mô-ri-a với Giê-ru-sa-lem; Trái lại, theo lối chép khác Moreh, thì nơi đó thật liên lạc với miền và thành Si-chem, là nơi Áp-ram đóng trại lần thứ nhứt tại xứ Pha-lê-tin. Dầu bản Peshito (Syriaque) chép “A-mô-rít” thế cho “Mô-ri-a”, nhưng ta không dám quyết chắc chắn về vấn đề nầy.

Lên đầu trang