NESTORIUS
(381-451)
Nestorius là một Giám mục tại thành phố Constantinople (428 SC). Ông theo trường phái Antioche. Nestorius là người thuộc chủng tộc Germancia, ở tại Euplira le Sian Xiri. Ông ra đời khoảng năm 381 SC. Được giáo huấn Thần học ở Antioche do ông Theodore tại Mopsuestia hướng dẫn; và quan điểm của trường phái Antioche, thì ông là người được xem như trung thành. Ông xuất thân từ học viện huấn luyện Giám mục ở Constantinople năm 428 SC. Ông khởi sự công kích không khoan nhượng hai tà giáo là Arius và Novatians. Sự ông ủng hộ cho vị tuyên úy của mình là Anastasius đã khiến cho ông này công bố những giáo lý riêng của mình, và đã yểm trợ cho ông lên án bọn tà giáo tại Giáo Hội Nghị Ê-phê-sô (431 SC). Anastasius đã chống đối sự phê chuẩn của đa số cái ý kiến về “Ma-ri là Mẹ Chúa Trời”.
Nestorius là một vị Giám mục tài cao, học rộng, rất có tài biện thuyết. Ông không đề xuất một giáo lý nào, nhưng lại bênh vực cho Anastasius là bạn mình đã giảng một bài khuyên người ta đừng mê tín dị đoan với tin tưởng lầm lạc rằng “bà Ma-ri là mẹ Đức Chúa Trời”. Ông nhấn mạnh “Đức Chúa Trời không có mẹ”. Ông lại quả quyết: “Ma-ri không bao giờ sanh Đức Chúa Trời. Bà Ma-ri chỉ là mẹ về phần xác đã hạ sanh Chúa Giê-xu mà thôi”. Tuy nhiên dân chúng vì tức giận, sẵn có định kiến với Anastasius cũng như lời giảng của ông này, nên thêu dệt ra và sau phe nhóm ông lại triển khai quá mấu đến nỗi chia hẳn hai bản tánh của Christ ra, làm cho Ngài thành một Đấng có hai Ngôi vị đặc biệt độc lập: Thần vị và Nhân vị. Việc lúc đầu rất nhỏ tưởng không quan hệ gì, nhưng nay gây nên to tát vì Alexandria và Cyril dòm ngó chức Giám mục ở Constantinople, nên đã toa rập để triệu tập Hội nghị Ê-phê-sô năm 431 SC để giải quyết. Mặc dầu chỉ có các Giám mục Tây phương mà các Giám mục ở Đông phương chưa đến, ông cũng cứ khai mạc Hội nghị này, và gắt gao lên án cùng cất chức Nestorius. Khi các Giám mục Đông phương tới nơi hay cớ sự, thì họ lại họp Hội nghị tiếp và đôi bên bèn lên án dứt phép thông công lẫn nhau loạn xạ. Mãi đến năm 455 SC vì Cyril khéo nịnh bợ dựa vào thế lực của Hoàng đế Theodosius II mà triệt hạ nhóm Nestorius. Theodosius ban hành lệnh thông qua bản án Hội nghị Ê-phê-sô lên án đốt hết sách vở của Nestorius và lưu đày ông.
Nestorius trong khi bênh vực cho Anastasius và nhắc lại việc chối bỏ “Theotokos”, đã làm sáng tỏ hơn lập trường giáo lý của ông về “Christ được thành hình trong hai bản tánh và một thể yếu”. Ông không chối bỏ Thần tánh của Christ, song đã nhấn mạnh đến tính chất thực tại và chân thật của Nhân tính Ngài. Ông cũng miêu tả sự tương quan giữa hai bản tánh trong thời gian Ngài đương chức về đạo đức hoặc là sự hòa hợp với những ý chỉ hơn là bản chất hiệp nhất. Dầu Nestorius không khi nào có ý chia Christ thành “hai con người riêng biệt”: Con của Đức Chúa Trời và con của Ma-ri. Ông bác bỏ việc xác định quy kể bản tánh thiêng liêng cho những hành động của con người và những đau khổ của Con Người Giê-xu. Ông cũng cực lực đả kích sự nói rằng Ma-ri là mẹ Chúa Trời; nếu như vậy chẳng khác nào công bố rằng bản chất thiêng liêng phải được sanh ra từ người đàn bà, hoặc là Đức Chúa Trời chỉ là một trẻ sơ sinh chỉ có 2 hoặc 3 ngày tuổi! Nestorius đã phân biệt hai bản tánh trong Christ với một thể yếu thực tại đáng tôn, song Ngài đã hợp nhất hai bản tánh đó, và rõ ràng không có sự khác biệt gì về một Giê-xu Christ mà các sách Phúc Âm đã nói đến cả. Thù địch chính của ông là Cyril, ông này đã “phun” ra 12 lời nguyền rủa để chỉ về 12 điểm giáo lý do Nestorius (hoặc Anastasius) đưa ra.
Sau khi bị lưu đày trở về năm 431 SC, ông đã viết lời biện minh cho mình, mà nó còn lưu tồn ở Sy-ri dưới tên gọi là “The Bazaar Of Heraclides”. Ở đây Nestorius thử xác định vị trí của mình, và đưa ra câu trả lời của ông đối với những lời phê phán chỉ trích của Cyril.
Ông Nestorius qua đời sau những tháng ngày bị kẻ thù hành hạ khổ nhục, phát lưu hết nơi này đến nơi khác. Ông về Nước Chúa ở miền Thượng Ai cập, vào lối 451 SC. Các nhà chép sử cho rằng đây là một sự sỉ nhục cho Cơ Đốc Giáo hội – Bởi giới lãnh đạo bấy giờ đã vì quyền lợi riêng tư hoặc ý đồ đen tối của phe nhóm mình mà đan tâm giết hại lẫn nhau, chỉ vì núp dưới chiêu bài “bất đồng giáo lý” mà thôi.
Phe nhóm của Nestorius đã tản lạc khắp nơi. Có tài liệu nói rằng những người này đi ra truyền giảng ở Ấn độ, Iran, Ả-rập và Trung quốc (Cảnh giáo thuyết).
Một truyền thuyết nói trong thế kỷ thứ 5 SC, các nhân sự của phái Nestorius đã đến truyền giáo cho dân tộc Chăm (Chàm) ở Việt Nam, nhưng thất bại vì không có Thánh Kinh hậu thuẫn. Tại Ấn độ, Hội Nestorius được gọi là “Giáo hội Thánh Thomas”.