BEZA, THEODORE
(1519-1605)
Theodore Beza ở trong hàng ngũ của những lãnh tụ Cải chánh tại Thụy Sĩ. Ông Beza trước tiên là học trò xuất sắc, sau trở thành bạn thân của John Calvin. Khi Calvin qua đời thì Beza lên thế chỗ đứng đầu Giáo hội Cải chánh ở Thụy Sĩ.
Ông Beza tên thật là Theodore De Beza. Ông được sanh ra năm 1519 tại Bezeley và được dưỡng dục tại đó trong miền Burgundy, Thụy sĩ. Gia đình ông gốc La mã giáo, Beza được sự quan tâm chăm sóc của cha mẹ ngay từ thuở thơ ấu, nhất là bởi người thầy là M. Wolmar. Trước ông ở Orleans nhưng sau di trú đến vùng Bourges. Riêng Wolmar theo cải chánh giáo. Ông từng dâng nhà mình làm trung tâm của Phong trào Cải chánh. Ông Calvin đã thường hay lui tới nhà ông Wolmar để thăm viếng và giảng dạy. Nhưng đến năm 1534 thì ông Wolmar sang Đức. Vậy từ năm 1535 đến năm 1539 Beza theo học luật ở Orleans, vì gia đình muốn ông được tiến thân trong ngành luật. Sau ông lên Paris cùng bắt đầu làm thơ bằng La tinh ngữ. Tập thơ tình đầu đời đã đưa tên ông lên hàng thi sĩ. Năm 1548 ông tuyên bố ly khai với La mã giáo và công khai thông tri rằng ông đã đứng hẳn về phía Cải chánh giáo và đến ở Geneve. Cùng năm đó ông thật sự sống chung với cô Claude Desnoz (hai người đã bí mật kết hôn năm 1544). Họ không có con. Từ năm 1548-1549 ông làm giáo sư môn Hi văn và dùng La tinh ngữ để dẫn giải ở Đại học thành phố Lauzanne.
Năm 1559, Beza trở thành người đứng đầu Viện Hàn Lâm Geneve, ông vẫn cư trú tại Geneve, và có liên quan chặt chẽ với những biến cố bên ngoài của thành phố này và nghiễm nhiên là người thay thế chỗ đứng của Calvin, đồng thời làm cố vấn hoặc thủ lãnh cho nhóm Hunuenots tại Pháp (Hunuenots là tên riêng để chỉ người Pháp theo giáo phái Calvin, được thành lập năm 1559). Ông chính thức tham dự vào các kỳ hội nghị của nhóm này (Poisay năm 1561 và New Rochelle năm 1571) ông đã tích cực bảo vệ cho sự tinh ròng của Đức tin Cải chánh. Năm 1542 thì quyển sách đầu tay của Beza được ấn hành ở Cambridge nước Anh, sách rất nổi tiếng, tức là quyển “Học Hi văn bằng La tinh” mà lâu nay ông đã dùng để dạy. Năm 1558 Calvin có mời ông dạy ở Đại học Geneve. Năm 1561 ông lại cho ra mắt tập Chú giải Thi thiên rất có giá trị. Cũng vào năm này ông dự cuộc tranh luận về giáo lý giữa La mã và Cải chánh giáo ở Poissy. Trong cuộc tranh chấp nội bộ giữa Cựu Giáo La mã và Tân giáo Tin Lành thì Beza được cử qua Đức để cầu viện. Năm 1563 ông quay về Geneve, chân thành cộng tác với Calvin đưa Giáo hội Cải chánh tiến vững chắc cho tới khi Calvin qua đời, thì Giáo hội liền cử ông lên thay thế chức vụ lãnh đạo.
Ông cũng xuất bản bản dịch mới của Thánh Kinh Tân Ước bằng Hi văn và La tinh, làm nguồn gốc cho bản Thánh Kinh Geneve và bản King James. Beza cũng hoàn tất bản dịch Thi thiên mà đã được khởi sự bởi Marot trước đó. Ông cũng viết tập tiểu sử của Calvin tựa đề là “Do Jore Magistratuum” và công tác quan hệ có tính cách chính trị của Cải chánh cũng như những vấn đề thời sự, bút chiến và những luận chứng Thần học khác.
Beza là một trong những gương mặt đậm nét của Giáo hội Cải chánh. Những hoạt động có chiều kích chính trị của ông nhằm mục đích thiết đặt đức tin Cơ Đốc giáo cho toàn Châu Âu và đặc biệt là ở Pháp và Thụy sĩ. Phương pháp Thần học của Beza đã làm cho vị thế của Cải chánh càng bền chặt, vững vàng hơn. Dưới sự lãnh đạo của ông, thành phố Geneve đã trở thành trung tâm của Cải chánh giáo.
Thoedore De Beza thật là người của Đức Chúa Trời rất đầy ân tứ quyền năng trong vai trò lãnh tụ Hội Thánh Cải chánh làm cho Giáo hội ngày càng được củng cố, bành trướng và được cả Âu Châu ca ngợi, tán thưởng.