Khảo cổ Kinh Thánh · thế kỷ 18 TC · Sáng-thế Ký 24:10

Một pho tượng không đầu

Năm 1933, người Bê-đu-in đào huyệt chôn người chết trên gò Tell Hariri, bên bờ sông Ơ-phơ-rát ở miền đông Syria, thì gặp một pho tượng
đá không đầu. Nhà khảo cổ người Pháp André Parrot đến khai quật và nhận ra đây là Ma-ri, một vương quốc lớn của vùng Lưỡng Hà. Ông làm việc
tại đó gần bốn mươi năm.

Cung điện và văn khố

Nổi tiếng nhất là cung điện của vua Zimri-Lim, rộng hơn hai héc-ta với khoảng ba trăm phòng, sân trong vẽ tranh tường. Trong cung, người
ta tìm thấy khoảng 20.000 bảng chữ hình nêm thế kỷ 18 TC: thư từ ngoại giao, sổ sách kho lẫm, báo cáo của quan cai các tỉnh. Năm 1761 TC,
vua Hammurabi của Ba-by-lôn chiếm và phá Ma-ri; lửa nung các bảng đất sét, nhờ vậy chúng còn lại đến ngày nay.

Những tên quen thuộc

Các bảng Ma-ri cho thấy một thế giới rất gần với chuyện các tổ phụ. Thư từ nhắc thành Ha-ran (Cha-ran), nơi gia đình Tha-rê dừng chân,
và thành Na-hu-rơ — trùng tên Na-cô, ông nội và em của Áp-ram. Khi Áp-ra-ham sai đầy tớ đi cưới vợ cho Y-sác, người “đi qua xứ
Mê-sô-bô-ta-mi, đến thành của Na-cô” (Sáng-thế Ký 24:10). Văn khố còn kể về những bộ tộc nửa du mục chăn bầy giữa các thành, có lúc định
cư, có lúc dời đi — giống cách sống của Áp-ra-ham, Y-sác và Gia-cốp. Nhiều tên người trong bảng thuộc cùng một kiểu tên với tên trong
Sáng-thế Ký.

Đáng chú ý nữa là những “người truyền lời thần”: nam hoặc nữ, họ đến cung vua nói rằng thần đã sai mình báo tin, có khi để quở trách
nhà vua. Các học giả so sánh với các tiên tri trong Kinh Thánh — và thấy cả điểm giống lẫn khác: lời tiên tri Y-sơ-ra-ên được ghi chép,
gìn giữ và đặt nền trên giao ước của Đức Giê-hô-va.

Ý nghĩa

Các bảng Ma-ri không nhắc đến Áp-ra-ham, và cũng không cần như vậy. Giá trị của chúng là cho thấy những chi tiết nhỏ trong Sáng-thế
Ký — tên thành, tên người, cách sống — rất khớp với thế giới thật của vùng Lưỡng Hà khoảng bốn ngàn năm trước. Câu chuyện các tổ phụ không
phải chuyện được dựng lên ở một thời rất muộn, mà mang dấu vết của thời đại mình.

Tham khảo: Wikipedia — Mari, Syria; Mari Tablets; Thánh Kinh Lược Khảo — Sáng-thế Ký. Bài do Nhu Liệu
Thánh Kinh biên soạn.