Khảo cổ Kinh Thánh · cuối thế kỷ 8 TC · Ê-sai 22:9-11; Nê-hê-mi 3:8

Giê-ru-sa-lem phình to

Năm 722 TC, Sa-ma-ri thất thủ trước A-si-ri, và nhiều người từ phương bắc chạy xuống Giu-đa. Giê-ru-sa-lem, vốn chỉ gồm Thành Đa-vít và
Núi Đền, nhanh chóng tràn sang ngọn đồi phía tây. Khi San-chê-ríp chuẩn bị đánh Giu-đa, vua Ê-xê-chia phải bảo vệ cả khu dân cư mới này.

Bức tường dày bảy mét

Sau năm 1967, khi Khu Do Thái của Thành cổ được xây lại, giáo sư Nahman Avigad (Đại học Hê-bơ-rơ) có dịp khai quật nhiều nơi. Năm 1970, ông
tìm thấy một đoạn tường thành dày khoảng bảy mét, còn dài hơn sáu mươi lăm mét, xây bằng đá lớn không đẽo kỹ. Bức tường thuộc cuối thế kỷ
8 TC và chạy ngang qua ngọn đồi phía tây — chứng tỏ thời ấy Giê-ru-sa-lem đã lớn gấp mấy lần trước. Avigad gọi đó là “Tường Rộng”, theo một
tên trong sách Nê-hê-mi. Ngày nay khách có thể nhìn xuống đoạn tường này ở phố Plugat HaKotel.

Phá nhà để xây tường

Điều đặc biệt là bức tường được xây đè lên móng những căn nhà còn mới, như thể người ta đã phá nhà để lấy chỗ và lấy đá. Tiên tri Ê-sai mô
tả đúng việc ấy: “Các ngươi đếm nhà cửa Giê-ru-sa-lem, phá những nhà cửa để tu bổ tường thành” (Ê-sai 22:10). Ông còn nói họ “đào hồ giữa
khoảng hai tường thành đặng chứa nước ao cũ” (Ê-sai 22:11) — việc dẫn nước mà đường hầm Ê-xê-chia cũng cho thấy. Sách Sử-ký kể Ê-xê-chia sửa
lại các chỗ tường hư và xây thêm một vách khác ở ngoài (II Sử-ký 32:5).

Gần ba trăm năm sau, khi dân sự hồi hương xây lại tường thành, Nê-hê-mi ghi rằng có người “sửa xây Giê-ru-sa-lem cho vững bền đến vách
rộng” (Nê-hê-mi 3:8). Nhiều học giả nghĩ “vách rộng” ấy chính là đoạn tường Avigad tìm thấy, hoặc phần còn lại của nó.

Lời quở trách của Ê-sai

Ê-sai không khen công trình đồ sộ ấy. Ông nói tiếp: “Nhưng các ngươi chẳng trông lên Đấng làm nên sự đó; chẳng nhìn xem Đấng đã định sự đó từ
xưa” (Ê-sai 22:11). Tường dày bảy mét không cứu được thành. Theo các sách Các Vua, Sử-ký và Ê-sai, Giê-ru-sa-lem thoát khỏi San-chê-ríp khi
Ê-xê-chia trải thư của vua A-si-ri ra trước mặt Đức Giê-hô-va mà cầu nguyện.

Ý nghĩa

Bức tường còn đó như một chứng nhân cho lời tiên tri: lo xây tường thì không sai, nhưng sai khi tin cậy tường hơn tin cậy Chúa.

Tham khảo: Wikipedia — Broad Wall (Jerusalem); Nahman Avigad, Discovering Jerusalem (1983).
Bài do Nhu Liệu Thánh Kinh biên soạn.