Khảo cổ Kinh Thánh · kh. năm 6 SC · Lu-ca 2:1-3

Lời mở đầu của câu chuyện Giáng Sinh

Lu-ca đặt sự giáng sinh của Chúa Jêsus vào lịch sử thế giới: “Lúc ấy, Sê-sa Au-gút-tơ ra chiếu chỉ phải lập sổ dân trong cả thiên hạ. Việc lập
sổ dân nầy là trước hết, và nhằm khi Qui-ri-ni-u làm quan tổng đốc xứ Sy-ri” (Lu-ca 2:1-2). Vì vậy Giô-sép và Ma-ri phải về Bết-lê-hem.

Một bia mộ đi từ Beirut tới Venice

Năm 1674, ở Beirut (Li-ban) người ta tìm thấy bia mộ La-tinh của một sĩ quan La Mã tên Quintus Aemilius Secundus. Bia được mang về Venice, sau
đó thất lạc, rồi được tìm lại năm 1880; nay ở Bảo tàng Khảo cổ Venice, nên được gọi là “Lapis Venetus” — “viên đá Venice”. Trên bia, ông kể
những việc mình làm, trong đó có câu: theo lệnh Qui-ri-ni-u, tôi đã làm cuộc kiểm tra dân số thành A-pa-mê, được 117.000 công dân. A-pa-mê là một
thành lớn ở xứ Sy-ri.

Điều bia xác nhận

Bia cho thấy Publius Sulpicius Quirinius — Qui-ri-ni-u — là nhân vật có thật, giữ quyền ở Sy-ri, và đã thật sự tổ chức điều tra dân số trong
vùng. Đây là một trong rất ít bằng chứng ngoài Kinh Thánh nói đến việc lập sổ dân ở các tỉnh phía đông dưới quyền ông. Lu-ca dùng đúng chức vụ,
đúng địa danh, đúng loại công việc hành chánh mà người La Mã thời ấy vẫn làm.

Câu hỏi về niên đại

Tuy vậy, bia không giải quyết một câu hỏi cũ. Theo Josephus, Qui-ri-ni-u làm tổng đốc Sy-ri từ năm 6 SC và lập sổ dân xứ Giu-đê năm ấy —
cuộc lập sổ gây ra cuộc nổi dậy của Giu-đa người Ga-li-lê (Lu-ca cũng nhắc trong Công-vụ 5:37). Còn Chúa Jêsus giáng sinh khi Hê-rốt còn sống, tức
trước năm 4 TC. Các học giả đã đề nghị nhiều cách hiểu: có người dịch câu 2:2 là cuộc lập sổ này xảy ra “trước” khi Qui-ri-ni-u làm tổng đốc; có
người cho rằng Qui-ri-ni-u đã giữ một chức quyền ở Sy-ri từ trước; có người nghĩ đến một cuộc đăng ký kéo dài nhiều năm. Chưa cách nào được mọi
người đồng ý.

Ý nghĩa

Lu-ca viết rằng ông đã “xét kỹ càng từ đầu mọi sự ấy” (Lu-ca 1:3). Bia Lapis Venetus cho thấy ông nói về những con người và những việc có thật
của đế quốc La Mã. Một viên quan kiểm đếm 117.000 người ở A-pa-mê; Đức Chúa Trời dùng một cuộc kiểm đếm như vậy để đưa một đôi vợ chồng nghèo về
đúng thành Bết-lê-hem mà tiên tri Mi-chê đã báo trước.

Tham khảo: Wikipedia — Census of Quirinius; Lapis Venetus; Thánh Kinh Lược Khảo — Lu-ca. Bài do Nhu Liệu Thánh
Kinh biên soạn.