Khảo cổ Kinh Thánh · thế kỷ 11 – 10 TC · Giô-suê 15:39; II Sa-mu-ên 8:15
Câu hỏi về vua Đa-vít
Từ cuối thế kỷ 20, một số học giả cho rằng Đa-vít và Sa-lô-môn, nếu có thật, chỉ là thủ lĩnh một vùng đồi nhỏ, không có vương quốc nào
đáng kể. Năm 1993, bia Tel Dan nhắc “nhà Đa-vít” đã cho thấy Đa-vít là người có thật. Nhưng câu hỏi vẫn còn: vào thế kỷ 10 TC, Giu-đa đã
có bộ máy cai trị, có quan chức ở các thành xa Giê-ru-sa-lem chưa?
Ơn của chuột chũi
Tel ‘Eton là một gò lớn ở vùng đồi thấp phía nam Giu-đa, cách La-ki không xa. Nhiều học giả đồng nhất nơi này với Éc-lôn, một thành được
kể chung với La-ki trong địa phận chi phái Giu-đa: “La-ki, Bốt-cát, Éc-lôn” (Giô-suê 15:39); việc đồng nhất này vẫn còn bàn cãi. Từ năm
2006, đoàn của giáo sư Avraham Faust (Đại học Bar-Ilan) khai quật tại đây. Khi tìm chỗ đào, họ chú ý những mảnh gốm do chuột chũi đùn lên
mặt đất, và nhờ đó xác định được vị trí một toà nhà lớn.
Ngôi nhà của một quan chức
Toà nhà rộng hơn 200 mét vuông, xây theo kiểu “nhà bốn gian” của người Y-sơ-ra-ên, các góc tường bằng đá đẽo vuông vức — loại đá thường
chỉ thấy ở công trình của nhà nước. Ngôi nhà nằm ở chỗ cao nhất của gò, nhìn xuống cả vùng. Mẫu than được định tuổi bằng carbon cho thấy
nhà được xây vào cuối thế kỷ 11 hoặc đầu thế kỷ 10 TC, và dùng liên tục đến khi bị quân A-si-ri đốt cuối thế kỷ 8 TC. Faust cho rằng đây là
nơi ở của một quan cai đại diện cho triều đình — dấu hiệu rằng ngay từ thời Đa-vít và Sa-lô-môn, Giu-đa đã cai trị cả vùng đồi thấp này.
Những học giả khác đọc niên đại và ý nghĩa thận trọng hơn.
Ý nghĩa
Một ngôi nhà không thể tự nó chứng minh mọi điều Kinh Thánh nói về Đa-vít. Nhưng những phát hiện như Tel ‘Eton, Khirbet Qeiyafa và các
công trình ở Giê-ru-sa-lem ngày càng cho thấy vào thế kỷ 10 TC đã có một vương quốc có tổ chức, phù hợp với lời Kinh Thánh: “Đa-vít làm
vua trên cả Y-sơ-ra-ên, cai trị cả dân sự mình cách ngay thẳng và công bình” (II Sa-mu-ên 8:15).
Tham khảo: HoiThanh.com — Khám Phá Mới Tại Y-sơ-ra-ên Khẳng Định
Sự Phức Tạp Của Vương Triều Đa-vít; Avraham Faust và cộng sự, báo cáo khai quật Tel ‘Eton; Wikipedia — Tel Eton. Bài do Nhu Liệu
Thánh Kinh biên soạn.