Khảo cổ Kinh Thánh · kh. 1020–980 TC · I Sa-mu-ên 17:52

Đồn lũy trên thung lũng Ê-la

Thung lũng Ê-la là nơi quân Y-sơ-ra-ên và quân Phi-li-tin dàn trận hai bên đồi, và là nơi chàng chăn chiên Đa-vít hạ người khổng
lồ Gô-li-át (I Sa-mu-ên 17). Trên một ngọn đồi nhìn xuống thung lũng có di chỉ Khirbet Qeiyafa, được giáo sư Yosef Garfinkel (Đại
học Hê-bơ-rơ) và Saar Ganor (Cơ quan Cổ vật Israel) khai quật từ năm 2007 đến 2013.

Thành có hai cổng

Khirbet Qeiyafa được bao quanh bởi tường đôi kiên cố bằng những tảng đá lớn, với hai cổng thành — một ở phía tây và một ở phía
nam. Một thành nhỏ mà có hai cổng là điều rất hiếm, nên các nhà khai quật cho rằng đây là thành Sa-a-ra-im, tên tiếng Hê-bơ-rơ nghĩa
là “hai cổng”. Kinh Thánh nhắc Sa-a-ra-im trong danh sách các thành của chi phái Giu-đa ở vùng đồi thấp (Giô-suê 15:36), và kể rằng
sau khi Gô-li-át chết, quân Phi-li-tin bị thương ngã chết dọc theo đường Sa-a-ra-im cho đến Gát và Éc-rôn (I Sa-mu-ên 17:52).

Niên đại và dấu hiệu của người Giu-đa

Đo carbon trên các hột ô-liu cháy cho niên đại khoảng 1020–980 TC — đúng thời vua Sau-lơ và vua Đa-vít. Trong thành không tìm thấy
xương heo (khác với các thành Phi-li-tin gần đó), có những phòng thờ không có tượng thần, và một mảnh gốm viết mực năm dòng chữ —
một trong những văn bản cổ nhất của vùng này. Việc thành thuộc về ai và đọc chữ ra sao vẫn còn tranh luận, nhưng nhiều học giả xem
Qeiyafa là bằng chứng có một vương quốc Giu-đa được tổ chức ngay từ thời Đa-vít.

Ý nghĩa

Đứng ở Qeiyafa nhìn xuống thung lũng Ê-la, người đọc có thể hình dung cuộc đối đầu năm xưa. Câu chuyện không chỉ là một trận đánh,
mà là lời tuyên xưng của Đa-vít rằng trận chiến thuộc về Đức Giê-hô-va, Đấng giải cứu không cần đến gươm giáo (I
Sa-mu-ên 17:45-47).

Tham khảo: HoiThanh.com — Các Nhà Khảo Cổ Học Đã Tìm Ra Nơi Diễn
Ra Trận Chiến Giữa Đa-Vít và Gô-Li-Át; Wikipedia — Khirbet Qeiyafa. Bài do Nhu Liệu Thánh Kinh biên soạn.