Khảo cổ Kinh Thánh · kh. thế kỷ 12 TC · Giô-suê 10:31-32

Phát hiện của Đại học Hê-bơ-rơ

Trong đợt khai quật La-ki từ năm 2013 đến 2017, nhóm của giáo sư Yosef Garfinkel (Đại học Hê-bơ-rơ Giê-ru-sa-lem) tìm thấy
một đền thờ Ca-na-an thời đồ đồng muộn, công bố năm 2019. Đền có hai cột lớn ở lối vào, phòng thánh bên trong, những tảng đá
dựng đứng dùng trong việc thờ cúng, cùng hai tượng thần nhỏ bằng đồng trong tư thế giơ tay đánh — kiểu tượng thường gắn với thần
Ba-anh hay Rê-sép của người Ca-na-an. Toàn bộ đền bị lửa thiêu huỷ.

La-ki trong Kinh Thánh

Sách Giô-suê kể rằng trong cuộc chinh phục miền nam, Giô-suê đánh và chiếm La-ki “trong ngày thứ hai” (Giô-suê 10:31-32).
Nhiều thế kỷ sau, La-ki trở thành thành phòng thủ lớn thứ hai của nước Giu-đa, bị San-chê-ríp vây năm 701 TC và bị Ba-by-lôn
chiếm vào thời Giê-rê-mi. Đền thờ mới tìm thấy thuộc lớp đất thế kỷ 12 TC, tức là muộn hơn niên đại chinh phục theo ISBE mà
Thời Biểu dùng (kh. 1408 TC), nên chưa thể nói chắc ai đã thiêu đền — có thể là một cuộc chiến về sau giữa các thành Ca-na-an
hoặc một biến cố khác.

Thờ thần tượng xứ Ca-na-an

Dù niên đại còn bàn cãi, đền thờ La-ki giúp ta hình dung rõ sự thờ phượng của người Ca-na-an mà luật pháp Môi-se nghiêm cấm:
dân sự được dặn phải phá hết các nơi thờ thần của dân Ca-na-an, đánh đổ bàn thờ và đập bể tượng của chúng (Phục-truyền Luật-lệ
Ký 12:2-3). Những
tảng đá dựng đứng, tượng thần chiến tranh, đồ cúng tế — chính là những cạm bẫy đã nhiều lần kéo dân Y-sơ-ra-ên xa khỏi Đức
Giê-hô-va trong thời các quan xét và các vua.

Ý nghĩa

Khảo cổ học không chỉ xác nhận tên các thành trong Kinh Thánh mà còn cho thấy thế giới thờ thần tượng mà dân Chúa phải đối
diện. Lời kêu gọi của Giô-suê — chọn hôm nay ai là Đấng mình sẽ phục sự — vẫn còn nguyên
giá trị, cùng lời quyết định của ông: “ta và nhà ta sẽ phục sự Đức Giê-hô-va” (Giô-suê 24:15).

Tham khảo: HoiThanh.com — Các Nhà Khảo Cổ Y-sơ-ra-ên Vừa Phát
Hiện Ra Đền Thờ Của Người Ca-na-an…; Wikipedia — Tel Lachish. Bài do Nhu Liệu Thánh Kinh biên soạn.