Khảo cổ Kinh Thánh · thời Cựu Ước – thế kỷ 1 SC · Giô-suê 19:35; Mác 8:22

Gò et-Tell ở cửa sông Giô-đanh

Gò et-Tell nằm cách bờ bắc Biển Ga-li-lê chừng hai cây số, gần nơi sông Giô-đanh đổ vào biển. Từ năm 1987, nhóm khai quật do
giáo sư Rami Arav dẫn đầu tìm thấy ở đây một thành kiên cố thời đồ sắt với một cổng thành bốn phòng lớn — trước cổng có một tấm
bia đá khắc hình thần đầu bò. Thành bị phá vào khoảng năm 732 TC, khi vua A-si-ri Tiếc-la-Phi-lê-se III đánh chiếm miền bắc
(II Các Vua 15:29). Nhiều học giả cho rằng đây là một thủ phủ của xứ Ghê-su-rơ.

Phát hiện năm 2019

Năm 2019, nhóm khai quật công bố thêm một cổng thành ở lớp cổ hơn. Họ đề nghị thành thời Cựu Ước này chính là Xe-rơ, một trong
“các thành kiên cố” của chi phái Nép-ta-li được kể trong Giô-suê 19:35, và cho rằng tên Xe-rơ về sau đổi thành Bết-sai-đa. Đề nghị
này còn mới và chưa được giới học giả đồng thuận.

Bết-sai-đa ở đâu?

Bết-sai-đa (“nhà đánh cá”) là quê của Phi-e-rơ, Anh-rê và Phi-líp (Giăng 1:44). Chúa Jêsus chữa lành một người mù ở đó (Mác
8:22-25) và hoá bánh cho năm ngàn người ở gần đó (Lu-ca 9:10-17). Sử gia Josephus kể rằng vua chư hầu Phi-líp đã nâng làng lên thành
thị và đặt tên là Julias. Có hai nơi được đề nghị là Bết-sai-đa: gò et-Tell (với lớp thế kỷ 1 khá nhỏ) và El-Araj gần bờ biển hơn,
nơi gần đây tìm thấy nhà tắm La Mã và nhà thờ “của các Sứ Đồ”. Có thể cả hai từng là một phần của cùng một vùng định cư.

Ý nghĩa

Dù chưa biết chắc đâu là Bết-sai-đa, các cuộc khai quật quanh cửa sông Giô-đanh cho thấy đây là vùng đất có người ở liên tục từ
thời Cựu Ước đến thời Tân Ước. Chúa Jêsus cũng từng than thở về Bết-sai-đa vì đã thấy nhiều phép lạ mà không ăn năn (Ma-thi-ơ 11:21)
— lời nhắc rằng được ở gần những việc lạ lùng của Chúa không thay được một tấm lòng tin nhận Ngài.

Tham khảo: HoiThanh.com — Cánh Cổng Trong Kinh Thánh Liên Quan Đến 12
Chi Phái Y-Sơ-Ra-Ên Được Phát Hiện Ở Bết-Sai-Đa; Wikipedia — Bethsaida. Bài do Nhu Liệu Thánh Kinh biên soạn.