Khảo cổ Kinh Thánh · thế kỷ 7 – 6 TC · II Các Vua 23:11

Dưới bãi đỗ xe

Bãi đỗ xe Givati nằm ngay phía bắc Thành Đa-vít, bên ngoài Thành cổ Giê-ru-sa-lem. Từ năm 2007, Cơ quan Cổ vật Israel và Đại học Tel Aviv
khai quật tại đây. Năm 2019, họ công bố những phát hiện trong một toà nhà công lớn thời đền thờ thứ nhất, bị lửa thiêu khi quân Ba-by-lôn đốt
Giê-ru-sa-lem năm 586 TC.

Dấu niêm là gì

Thời ấy, thư từ và giấy tờ quan trọng được viết trên giấy cói, cuộn lại, buộc dây và ép một cục đất sét nhỏ lên nút dây; người gửi in con
dấu của mình lên cục đất sét ấy. Giấy cói đã mục nát từ lâu, nhưng lửa của trận năm 586 TC đã nung các cục đất sét cứng lại, nên chúng còn đến
nay. Các nhà khảo cổ phải sàng kỹ từng xô đất mới tìm được những dấu niêm chỉ to cỡ một cái móng tay.

Một cái tên trong Kinh Thánh

Một trong các dấu niêm ở Givati khắc chữ Hê-bơ-rơ cổ: “của Nê-than-Mê-léc, tôi tớ vua”. “Tôi tớ vua” là chức danh của một quan chức cao cấp
trong triều. Tên Nê-than-Mê-léc chỉ xuất hiện một lần trong Kinh Thánh, khi kể cuộc cải cách của vua Giô-si-a: vua “trừ bỏ những con ngựa các
vua Giu-đa dâng cho mặt trời, ở nơi cửa vào đền Đức Giê-hô-va, tại nơi công đường của quan hoạn Nê-than-Mê-léc, trong hành lang của đền thờ”
(II Các Vua 23:11).

Dấu niêm thuộc khoảng thế kỷ 7–6 TC, cùng thời với Giô-si-a. Nhà khảo cổ cho rằng rất có thể đây là cùng một người, nhưng không thể chắc
chắn, vì tên này có thể đã có người khác mang. Cùng chỗ còn có một con dấu đá của một người tên “Ikar con Mát-tan-gia”.

Những cái tên đứng dậy từ đất

Nê-than-Mê-léc thuộc về một loạt dấu niêm và con dấu mang tên người trong Kinh Thánh đã được tìm thấy ở Giê-ru-sa-lem: Ghê-ma-ria con
Sa-phan, Giê-hu-canh, Ghê-đa-lia, và các dấu niêm có tên vua Ê-xê-chia, tiên tri Ê-sai. Những người được kể thoáng qua trong sách Các Vua và
Giê-rê-mi hoá ra là những quan chức thật, làm việc, đóng dấu, ký giấy tờ trong những năm cuối cùng của vương quốc Giu-đa.

Ý nghĩa

Một câu Kinh Thánh nhắc đến một công đường cạnh đền thờ; hơn hai ngàn năm trăm năm sau, con dấu của chính người làm việc trong công đường ấy
có thể đã được tìm thấy. Những chi tiết nhỏ nhất trong lời Chúa cũng được ghi lại cẩn thận.

Tham khảo: Cơ quan Cổ vật Israel và Đại học Tel Aviv, công bố năm 2019; Wikipedia — Givati Parking Lot dig; Thánh Kinh Lược
Khảo — II Các Vua. Bài do Nhu Liệu Thánh Kinh biên soạn.