Khảo cổ Kinh Thánh · thế kỷ 5 TC · Ê-xơ-tê 1:2, 6; Nê-hê-mi 1:1; Đa-ni-ên 8:2

Kinh đô của ba sách Kinh Thánh

Su-sơ (Susa, nay là Shush ở tây nam Iran) là một trong các kinh đô của đế quốc Ba Tư. Ba sách Kinh Thánh đặt câu chuyện tại đây. Đa-ni-ên thấy
khải tượng “tại cung Su-sơ, về tỉnh Ê-lam” (Đa-ni-ên 8:2). Sách Ê-xơ-tê mở đầu “khi vua ngự ngôi vương quốc tại Su-sơ, kinh đô người” (Ê-xơ-tê
1:2). Nê-hê-mi nghe tin Giê-ru-sa-lem đổ nát “xảy khi tôi đương ở tại kinh đô Su-sơ” (Nê-hê-mi 1:1), rồi đem rượu dâng vua Ạt-ta-xét-xe.

Khai quật

Đầu thập niên 1850, nhà khảo cổ người Anh William Loftus nhận ra gò Su-sơ. Từ năm 1884, vợ chồng Marcel và Jane Dieulafoy khai quật và gửi về Paris những
bức tường gạch men màu — hàng cung thủ áo dài, sư tử, bò có cánh — nay là một trong những kho báu của Bảo tàng Louvre. Sau đó Jacques de Morgan
đào tiếp hàng chục năm; chính ông tìm thấy bộ luật Hammurabi tại Su-sơ năm 1901, chiến lợi phẩm mà một vua Ê-lam đã mang về từ Ba-by-lôn.

Cung điện của Đa-ri-út

Khoảng năm 515 TC, Đa-ri-út I xây ở Su-sơ một cung điện mới và một đại sảnh (Apadana) với 72 cột đá cao khoảng hai mươi mét, đầu cột chạm hình
hai con bò quay lưng vào nhau. Một văn khắc của vua kể vật liệu được mang đến từ khắp đế quốc: gỗ bá hương từ Li-ban, vàng từ Sạt-đe và Bắc-tri-a,
ngà voi từ Ê-thi-ô-bi và Ấn Độ. Đại sảnh bị cháy dưới thời Ạt-ta-xét-xe I và được Ạt-ta-xét-xe II xây lại.

Đó là cung điện của vua A-suê-ru (Xerxes I, con Đa-ri-út) trong sách Ê-xơ-tê. Sách mô tả buổi tiệc với “trụ cẩm thạch; các giường sập bằng vàng
và bạc, đặt trên nền lót cẩm thạch đỏ và trắng” (Ê-xơ-tê 1:6). Những người khai quật Su-sơ thấy sân lát đá, cột đá và đồ trang trí phù hợp với sự
xa hoa ấy. Người ta còn tìm thấy ở Su-sơ một quả xúc xắc hình lăng trụ bốn mặt — gợi nhớ việc Ha-man “bỏ thăm” (phu-rơ) để chọn ngày giết dân Giu-đa.

Ý nghĩa

Sách Ê-xơ-tê không một lần nhắc danh Đức Chúa Trời, nhưng cho thấy Ngài gìn giữ dân Ngài ngay giữa cung điện của vua mạnh nhất thế gian. Những
bức tường gạch men ở Louvre là cảnh trí thật của câu chuyện đó. Ở Su-sơ ngày nay còn có lăng “mộ Đa-ni-ên”, nhưng đó chỉ là truyền thống.

Tham khảo: Wikipedia — Susa; Palace of Darius in Susa; Thánh Kinh Lược Khảo — E-xơ-ra, Nê-hê-mi và Ê-xơ-tê.
Bài do Nhu Liệu Thánh Kinh biên soạn.