Khảo cổ Kinh Thánh · kh. 46 – 48 SC · Công-vụ 13:6-12

Người đầu tiên tin Chúa ở Chíp-rơ

Trong chuyến truyền giáo thứ nhất, Phao-lô và Ba-na-ba đi khắp đảo Chíp-rơ đến thành Ba-phô, nơi quan trấn thủ La Mã đóng. Viên quan ấy tên là
Sê-giút Phau-lút, “là người khôn ngoan. Người nầy đã sai mời Ba-na-ba và Sau-lơ đến, và xin nghe đạo Đức Chúa Trời” (Công-vụ 13:7). Thuật sĩ Ê-ly-ma
tìm cách ngăn trở và bị mù trong ít lâu. “Quan trấn thủ thấy sự đã xảy đến, bèn tin, lấy làm lạ về đạo Chúa” (Công-vụ 13:12).

Đúng chức danh

Lu-ca gọi ông là “quan trấn thủ” — trong tiếng Hy Lạp là anthypatos, tức quan tổng đốc của một tỉnh thuộc Viện Nguyên lão. Chíp-rơ trở thành
tỉnh loại ấy từ năm 22 TC, nên chức danh này đúng cho thời Phao-lô. Lu-ca dùng chức danh này chính xác ở nhiều nơi, kể cả với Ga-li-ôn ở Cô-rinh-tô.

Những văn khắc mang tên Sergius Paullus

Các nhà khảo cổ đã tìm thấy ít nhất hai văn khắc đáng chú ý. Ở Rô-ma, một tấm bia liệt kê các viên quan lo bờ sông Tibre dưới thời hoàng đế Cơ-lốt,
trong đó có Lucius Sergius Paullus. Ở An-ti-ốt xứ Bi-si-đi (Thổ Nhĩ Kỳ), nhà khảo cổ William Ramsay tìm được những bia nhắc một Lucius Sergius Paullus
“con” và một phụ nữ tên Sergia Paulla, cho thấy dòng họ này có điền sản lớn tại đó. Có người còn nêu một văn khắc ở Soli trên đảo Chíp-rơ nhắc một quan
trấn thủ tên Paulus, nhưng niên đại của nó còn không chắc.

Chưa văn khắc nào nói chắc đây chính là vị quan trong sách Công-vụ. Nhưng nhiều học giả thấy rất có thể là cùng một gia đình. Ramsay còn đặt giả thuyết:
sau khi gặp quan trấn thủ, Phao-lô đi thẳng lên An-ti-ốt xứ Bi-si-đi — có lẽ vì gia đình Sergius Paullus có người và đất đai ở đó.

Sau-lơ trở thành Phao-lô

Có một chi tiết thú vị: ngay trong câu chuyện ở Ba-phô, Lu-ca lần đầu viết “Sau-lơ cũng gọi là Phao-lô” (Công-vụ 13:9), và từ đó về sau chỉ dùng tên
Phao-lô. Phao-lô (Paulus) là tên La Mã của sứ đồ, trùng với tên dòng họ của vị quan.

Ý nghĩa

Người đầu tiên mà sách Công-vụ ghi là tin Chúa trong chuyến truyền giáo đến dân ngoại là một quan chức cao cấp của La Mã. Tin Lành không chỉ dành cho
người nghèo khó; nó chạm đến cả những người khôn ngoan và quyền thế.

Tham khảo: Wikipedia — Sergius Paulus; William M. Ramsay, The Bearing of Recent Discovery on the Trustworthiness of
the New Testament (1915); Thánh Kinh Lược Khảo — Công Vụ Các Sứ Đồ. Bài do Nhu Liệu Thánh Kinh biên soạn.