Tìm kiếm

1CÁC VUA

Đời trị vì của Sa-lô-môn

Đền thờ

Sự huy hoàng của triều đình Sa-lô-môn

Thời đại hoàng kim của lịch sử Hê-bơ-rơ

Nước bị chia đôi và suy tàn

Mười chi phái bội đạo

Ê-li

Trong Cựu Ước tiếng Hê-bơ-rơ, sách I Các vua và II Các vua chỉ là một cuốn. Các dịch giả bản Septante đã chia ra làm hai. Sơ lược mà nói, hai sách nầy tường thuật: 1) Đời trị vì của Sa-lô-môn. 2) Nước chia làm hai và lịch sử song hành của hai nước. 3) Lịch sử tiếp theo của nước Do-thái cho đến khi bị bắt làm phu tù.

Sách I Các vua mở đầu bằng hồi vinh quang của quốc gia Hê-bơ-rơ. Sách II Các vua chấm hết bằng lúc suy vong của quốc gia ấy. Cả hai sách gồm một khoảng chừng 400 năm, vào lối 1000-600 T.C..

Tác giả

Không biết ai là tác giả. Theo một truyền thoại Do-thái, thì tác giả là Giê-rê-mi. Dầu là ai, tác giả cũng nhiều lần nhắc đến biên niên sử của nhà nước và nhiều sử ký khác sẵn có đương thời mình, tỉ như: "Sách hành trạng của Sa-lô-môn" (1 Các vua 11:41), "sử ký của các vua Y-sơ-ra-ên" (1 Các vua 14:19), "sách sử ký của các vua Giu-đa" (1 Các vua 14:29). Xin xem thêm 1 Các vua 15:7,1 Các vua 15:23,1 Các vua 15:31  1 Các vua 16:5,1 Các vua 16:14,1 Các vua 16:27,v.v... Vậy, dường như có nhiều ký văn mà tác giả thánh được dọc và dùng, lẽ tự nhiên là có Thánh Linh của Đức Chúa Trời dắt dẫn ông.

1 Các vua 1:1-2:46

Sa-lô-môn lên làm vua

Sa-lô-môn là con trai của Bát-sê-ba,người mà Đa-vít đã cưỡng chiếm làm vợ. Dầu không phải là con kế vị, nhưng ông đã được Đa-vít lựa chọn, và được Đức Chúa Trời phê chuẩn làm người kế ngôi Đa-vít (1 Các vua 1:30  1 Sử ký 22:9,1 Sử ký 22:10).

Dường như A-đô-ni-gia, con trai thứ tư của Đa-vít, có hy vọng lên ngôi vua (1 Các vua 2:15,1 Các vua 2:22  2 Sa-mu-ên 3:3,2 Sa-mu-ên 3:4) vì Am-môn,Áp-sa-lôm và có lẽ Ki-lê-áp nữa, đều đã qua đời. Vậy, đang khi Đa-vít hấp hối trên giường và trước khi Sa-lô-môn được chánh thức xức dầu làm vua, thì A-đô-ni-gia, được vài tướng lãnh của Đa-vít giúp đỡ, đã toan mưu cướp nước.Nhưng đấng tiên tri Na-than đã cản trở mưu nghịch ấy, và Sa-lô-môn đối xử với A-đô-ni-gia rất khoan hồng. Nhưng A-đô-ni-gia cứ cố quyết cướp ngôi vua, nên chẳng bao lâu, hắn và một vài kẻ đồng lõa đã phải chết.

1 Các vua 3:1-28

Sa-lô-môn chọn sự khôn ngoan

Việc nầy xảy ra tại Ga-ba-ôn (1 Các vua 3:4).Ga-ba-ôn cách thành Giê-ru-sa-lem chừng 10 dặm về phía Tây-bắc, là nơi đặt Đền tạm và bàn thờ bằng đồng đương thời ấy (1 Sử ký 21:29), mặc dầu hòm giao ước ở Giê-ru-sa-lem (1 Các vua 3:15). Đức Chúa Trời bảo Sa-lô- môn hãy xin điều chi mình muốn. Sa-lô-môn xin Ngài ban cho sự khôn ngoan để trị dân. Lời đó đẹp lòng Đức Chúa Trời, nên Ngài ban thưởng cho ông rất trọng hậu (câu 10-12). "Ta không biết trong lịch sử có lời nào đẹp đẽ hơn hứa cho được cao trọng thật,hoặc bức tranh nào đẹp đẽ hơn mô tả sự tin kính của thanh niên."

1 Các vua 4:1-34

Quyền thế, sự giàu có và khôn ngoan của Sa-lô-môn

Ông đã thừa hưởng của cha, là Đa-vít, ngôi vua của nước hùng mạnh nhứt đương thời ấy. Đây là một kỷ nguyên thái bình và thạnh vượng. Sa-lô-môn có những cuộc doanh thương lớn lao, và nổi tiếng vì những tác phẩm văn chương của ông. Ông đã viết 3000 châm ngôn, 1005 bài ca,những thiên khảo cứu về thảo mộc học, động vật học (câu 32, 33). Ông viết ba sách trong Kinh Thánh: Châm Ngôn, Truyền đạo, và Nhã Ca. Xin xem thêm ở trang sau.

1 Các vua 5:1-8:66

Sa-lô-môn xây cất Đền thờ

(Xem thêm  2 Sử ký 2:1-7:22)

 

038

Bản đồ số 38 -- Những hàng chấm chỉ tỏ biên giới của nước Sa-lô-môn.

 

1 Các vua 9:1-10:29

Sự huy hoàng của nước Sa-lô-môn

Hai đoạn nầy giải luận thêm đoạn 4.Sa-lô-môn chuyên tâm vào thương mại và các đại công tác. Ông lập giao ước với vua Ty-rơ để sử dụng hải quân của vua nầy mà kiểm soát sự buôn bán của Tây phương. Ông có hải quân tại Ê-xi-ôn-Ghê-be, và kiểm soát thương lộ ở phía Nam,qua xứ Ê-đôm tới xứ Ả-rập, Ấn-độ và Phi-châu. Ông xây dựng đế quốc của mình bằng thương mại hòa bình, chớ không phải bằng chinh phục, võ công.

Kỷ nguyên Đa-vít và Sa-lô-môn là hoàng kim thời đại của lịch sử Hê-bơ-rơ. Đa-vít là một chiến sĩ, còn Sa-lô-môn là một nhà kiến thiết. Đa-vít kiến tạo vương quốc, còn Sa-lô-môn xây cất Đền thờ. Ở thế giới bên ngoài, đây là thời đại của Homère, lúc lịch sử Hy-lạp bắt đầu. Lúc đó, các nước Ai-cập, A-si-ri, Ba-by-lôn ở hàng nhược quốc, và Y-sơ-ra-ên là nước hùng cường nhứt thế giới. Giê-ru-sa-lem là thành phố đẹp đẽ nhứt, và Đền thờ là công trình kiến trúc quí giá, nguy nga nhứt trên mặt đất. Từ các đầu cùng đất, người ta kéo đến nghe sự khôn ngoan của Sa-lô-môn và thấy sự vinh hiển của ông. Nữ hoàng danh tiếng xứ Sê-ba than rằng: "Người ta chẳng nói đến được phân nửa!" (1 Các vua 10:7).

 

Bí Chú Khảo Cổ:  Các chuồng ngựa của Sa-lô-môn

Đây, tác giả Kinh Thánh nói đến các bầy ngựa của Sa-lô-môn (10:26,28). Mê-ghi-đô là một trong những thành tại đó ông nuôi ngựa (1 Các vua 9:15,1 Các vua 9:19).

Tại Mê-ghi-đô, nhơn viên Đông phương Học viện đã khám phá được di tích các chuồng ngựa của Sa-lô-môn. Ta có thể thấy những trụ bằng đá để cột ngựa Sa-lô- môn, và những máng cỏ cho ngựa ăn.

Bí Chú Khảo Cổ:  Vàng của Sa-lô-môn

Kinh Thánh chép rằng số vàng cung cấp hàng năm cho Sa-lô-môn rất lớn: thuẫn bằng vàng, khiên bằng vàng, mọi đồ dùng trong cung điện bằng vàng, ngai của ông bằng ngà voi cẩn vàng; tại Giê-ru-sa-lem, vàng "thường như đá sỏi" (2 Sử ký 1:15  1 Các vua 10:10-22).Khoảng 5 năm sau khi Sa-lô-môn băng hà, Si-sắc, vua Ai-cập, đã đến chiếm hết số vàng đó đem đi (1 Các vua 14:25,1 Các vua 14:26  2 Sử ký 12:2,2 Sử ký 12:9-11).

Lạ lùng thay! Năm 1939 trước đây, người ta đã tìm thấy xác ướp của Si-sắc tại Tanis (Ai-cập), trong một quan tài bằng đá bọc vàng, có lẽ là vàng mà ông đã lấy của Sa-lô-môn.

Bí Chú Khảo Cổ:  Hải quân của Sa-lô-môn tại Ê-xi-ôn-Ghê-be

1 Các vua 9:26 chép rằng Sa-lô-môn đóng một đoàn tàu tại Ê-xi-ôn-Ghê-be, để buôn bán với xứ Ả-rập, Ấn-độ và miền duyên hải phía Đông của Phi-châu. Ê-xi-ôn-Ghê- be ở đầu phía Bắc của vịnh Akaba,trên Biển Đỏ.

Năm 1938-1939, Tấn sĩ Nelson Glueck,nhơn viên Đông phương Khảo cứu viện nước Mỹ, đã đào bới và xác nhận di tích của thành Ê-xi-ôn-Ghê-be. Ông tìm thấy di tích các lò đúc, lò rèn, nồi nấu kim thuộc và lò luyện kim thuộc của Sa-lô-môn. Ông cũng tìm thấy những lớp quặng đồng và quặng sắt ở gần đó, dùng để chế tạo dĩa, đinh, mũi cây giáo và lưỡi câu; những thứ nầy được xuất cảng, đổi lấy ngà voi và vàng.

 

Bí Chú Khảo Cổ:  Đá xây vách của Sa-lô-môn

Khi Sa-lô-môn xây cung điện và vách thành Giê-ru-sa-lem, thì ông dùng "đá quí và lớn, có hòn thì mười thước" (1 Các vua 7:9-12  1 Các vua 9:15).

Ở góc Đông nam của khu Đền thờ, vách cao tới 25 thước tây. Năm 1868, người ta thuốn trục xuống 26 thước tây, mới tới nền đá. Như vậy, vách xây lên tới 51 thước. Viên đá góc của nó dài 4 thước rưỡi và cao 1 thước 25 phân. Việc Sa-lô-môn "lấp vá lại nơi hư lủng" (1 Các vua 11:27)cũng được xác nhận.

Năm 1852, ông Barkley khám phá được hầm đá, là nơi Sa-lô-môn lấy đá lớn để xây cất tại Giê-ru-sa-lem. Bây giờ là một cái hang đá rộng ăn lần ở dưới phần lớn thành Giê-ru-sa-lem. Lối vào là một cái lỗ hẹp ở gần cổng Đa-mách. Một số viên đá đẽo nửa chừng còn tại đó, nhờ vậy mà ta biết phương thức họ khai thác hầm đá. Với những cái cuốc có cán dài,họ cắt xẻ bên trên, bên dưới và bốn cạnh. Họ khoét những lỗ nhỏ thành hàng,đóng nêm gỗ vào đó, rồi đổ nước lên nêm. Như vậy, nêm nở ra và làm tung đá.Người ta cũng khoét những lỗ nhỏ trong vần đá để cặm nến (đèn cầy) soi sáng công nhơn làm việc lúc trời tối mịt.

 

1 Các vua 11:1-43

Sa-lô-môn cưới nhiều vợ và bội đạo

Đời trị vì vinh quang của Sa-lô-môn đã bị một lỗi lầm lớn lao làm cho mờ ám: Ông cưới nhiều người nữ thờ lạy hình tượng làm vợ. Ông có 700 hoàng hậu và 300 cung phi (11:3) chính điều đó là một tội nặng đối với ông và với những người nữ kia. Chúng tôi tưởng rằng ít ra là về phương diện nầy, người khôn ngoan của mọi thời đại đó rõ ràng chỉ là một kẻ điên dại, tầm thường.

Nhiều người nữ nầy thờ lạy hình tượng,là con của các vua ngoại đạo, và đã gả cho ông cốt để kết đồng minh chánh trị.Người đã xây cất Đền thờ Đức Chúa Trời cũng đã vì bọn vợ mình mà dựng nhiều bàn thờ ngoại đạo song song với Đền thờ kia. Vậy, sự thờ lạy hình tượng mà Đa-vít hết lòng hăng hái dẹp bỏ, đã được lập lại trong cung vua. Sự kiện nầy chấm dứt kỷ nguyên vinh quang mà Đa-vít đã mở đầu, và đưa quốc gia vào con đường suy vong. Mặt trời đã lặn trên thời đại hoàng kim của nước Y-sơ-ra-ên. Lúc già cả,Sa-lô-môn đã dại dột mà bội đạo, -- đó là một cảnh tượng thảm thương hơn hết trong Kinh Thánh. Có lẽ Đức Chúa Trời cho chép truyện tích cốt để nêu gương cảnh xa hoa và sự khoái lạc vô tận có thể làm gì cho cả những người tốt hơn hết.

1 Các vua 12:1-33-- Nước bị chia hai

Vương quốc đã kéo dài 120 năm: Sau-lơ trị vì 40 năm (Công vụ 13:21); Đa-vít 40 năm (2 Sa-mu-ên 5:4); và Sa-lô-môn 40 năm (1 Các vua 11:42). Sau khi Sa-lô-môn băng hà, thì nước bị chia hai. 10 chi phái họp thành nước phía Bắc, gọi là "Y-sơ-ra-ên." Còn chi phái Giu-đa và chi phái Bên-gia-min họp thành nước phía Nam, gọi là "Giu-đa." Nước phía Bắc kéo dài được hơn 200 năm, rồi bị người A-si-ri hủy diệt khoảng năm 721 T.C..Nước phía Nam kéo dài được hơn 300 năm, rồi bị người Ba-by-lôn hủy diệt khoảng năm 600 T.C..

Sự ly khai của 10 chi phái là "bởi Đức Giê-hô-va dẫn đến" (1 Các vua 12:15  1 Các vua 11:11,1 Các vua 11:31) để hình phạt sự bội đạo của Sa-lô-môn và để làm bài học cho người Giu-đa.

Niên hiệu của nước bị chia hai

Về niên hiệu của sự phân chia vương quốc, có nhiều ý kiến khác nhau, xác định giữa khoảng năm 983 T.C. và năm 931 T.C.. Ngày nay, những niên hiệu sau được nhiều người công nhận hơn. Lập niên hiệu của thời kỳ nầy rất khó khăn và dường như khiếm khuyết, vì "những đời trị vì lấn qua nhau," "sự trị vì chung cùng một lúc," "các khoảng hỗn loạn xen vào giữa," và "những phần một năm cũng kể là một năm trọn." Những niên hiệu dưới đây không sai bao nhiêu:

Các Vua Y-sơ-ra-ên

Các Vua Giu-đa

Giê-rô-bô-am

933-911

Rô-bô-am

933-916

Na-đáp

911-910

A-bi-giam

915-913

Ba-ê-sa

910-887

A-sa

912-872

Ê-la

887-886

   

Xim-ri

886

   

Ôm-ri

886-875

   

A-háp

875-854

Giô-sa-phát

874-850

A-cha-xia

855-854

Giô-ram

850-843

Giô-ram

854-843

A-cha-xia

843

Giê-hu

843-816

A-tha-li

843-837

Giô-a-cha

820-804

Giô-ách

843-803

Giô-ách

806-790

A-ma-xia

803-775

Giê-rô-bô-am II

790-749

Ô-xia

787-735

Xa-cha-ri

748

Giô-tham

749-734

Sa-lum

748

   

Ma-na-hum

748-738

   

Phê-ca-hia

738-736

A-cha

741-726

Phê-ca

748-730

   

Ô-sê

730-721

Ê-xê-chia

726-697

   

Ma-na-se

647-642

   

A-môn

641-640

   

Giô-si-a

639-608

   

Giô-a-cha

608

   

Giê-hô-gia-kim

608-597

   

Giê-hô-gia-kin

597

   

Sê-đê-kia

597-586

 

Tôn giáo của nước phía Bắc

Giê-rô-bô-am, vua của nước phía Bắc,muốn giữ cho hai nước cứ chia rẽ, nên đã dùng một biện pháp chánh trị. Ông lựa chọn sự thờ lạy con bò con, là tôn giáo Ai-cập, lấy đó làm quốc giáo cho nước mình mới thành lập. Sự thờ lạy Đức Chúa Trời đã thâm nhiễm nước Giu-đa và gia tộc Đa-vít. Vậy, con bò con xen vào, tượng trưng cho nền độc lập của nước Y-sơ-ra-ên đối với nước Giu-đa. Giê-rô-bô-am làm cho sự thờ lạy con bò con ăn sâu vào lòng dân của nước phía Bắc, đến nỗi nó tồn tại mãi tới khi nước ấy suy sụp.

Sự thờ lạy tà thần Ba-anh do Giê-sa-bên đem vào thạnh hành chừng 30 năm, rồi bị Ê-li, Ê-li-sê và Giê-hu tuyệt diệt không hề phục hồi nữa, mặc dầu nó thỉnh thoảng còn dấy lên trong nước Giu-đa cho đến khi người Giu-đa bị bắt làm phu tù.

Hết thảy 19 vua của nước phương Bắc đi theo sự thờ lạy con bò con bằng vàng. Một vài vua trong số đó cũng phụng sự Ba-anh. Nhưng không hề có một vua nào toan định đem dân trở về cùng Đức Chúa Trời.

Tôn giáo của nước phía Nam

Sự thờ lạy Đức Chúa Trời.--Dầu hầu hết các vua Giu-đa phụng sự hình tượng và đi theo đường lối gian ác của các vua Y-sơ-ra-ên, nhưng cũng có một vài ông thờ lạy Đức Chúa Trời, và thỉnh thoảng có những cuộc cải cách tôn giáo lớn lao trong nước Giu-đa. Tuy nhiên,nói chung, thì mặc dầu các đấng tiên tri thường cảnh cáo kinh khiếp, nước Giu-đa cũng ngày càng chìm sâu xuống sự thờ lạy tà thần Ba-anh gớm ghiếc và các tôn giáo khác của người Ca-na-an cho đến khi không còn phương cứu vãn nữa.

Các Vua Y-sơ-ra-ên

Các Vua Giu-đa

Giê-rô-bô-am

22 năm

xấu

Rô-bô-am

17 năm

phần nhiều xấu

Na-đáp

2 năm

xấu

A-bi-giam

3 năm

phần nhiều xấu

Ba-ê-sa

24 năm

xấu

A-sa

41 năm

tốt

Ê-la

2 năm

Xấu

Giô-sa-phát

25 năm

Tốt

Xim-ri

7 ngày

Xấu

Giô-ram

8 năm

Xấu

Ôm-ri

12 năm

Xấu tệ

A-cha-xia

1 năm

Xấu

A-háp

22 năm

Xấu nhứt

A-tha-li

6 năm

Ma quỉ

A-xa-chia

2 năm

Xấu

Giô-ách

40 năm

Phần nhiều tốt

Giô-ram

12 năm

Phần nhiều xấu

A-ma-xia

29 năm

Phần nhiều tốt

Giê-hu

28 năm

Phần nhiều xấu

Ô-xia

52 năm

Tốt

Giô-a-cha

17 năm

Xấu

Giô-tham

16 năm

Tốt

Giô-ách

16 năm

Xấu

A-cha

16 năm

Gian ác

Giê-rô-bô-am II

41 năm

Xấu

Ê-xê-chia

29 năm

Tốt nhứt

Xa-cha-ri

6 tháng

Xấu

Ma-na-se

25 năm

Xấu nhứt

Sa-lum

1 năm

Xấu

A-môn

2 năm

Xấu nhứt

Ma-na-hem

10 năm

Xấu

Giô-si-a

31 năm

Tốt nhứt

Phê-ca-hia

2 năm

Xấu

Giô-a-cha

3 tháng

Xấu

Phê-ca

20 năm

Xấu

Giê-hô-gia-kim

11 năm

Gian ác

Ô-sê

9 năm

Xấu

Giê-hô-gia-kin

3 tháng

Xấu

     

Sê-đê-kia

11 năm

Xấu

 

Một vài đời trị vì song song trong một thời gian.

Hết thảy vua Y-sơ-ra-ên phụng sự con bò con; những vua xấu nhứt thì phụng sự Ba- anh.

Phần đông các vua Giu-đa thờ lạy hình tượng; một số ít thờ lạy Đức Giê-hô-va.

Một vài vua xấu có một phần tốt; một vài vua tốt có một phần xấu.

1 Các vua 13:1-14:30

Giê-rô-bô-am, vua Y-sơ-ra-ên (933-911 T.C.)

Giê-rô-bô-am là một quan trưởng mạnh dạn, tài cán và siêng năng trong chánh phủ của Sa-lô-môn. Ông được đấng tiên tri A-hi-gia khuyến khích và được Đức Chúa Trời, bởi miệng đấng tiên tri ấy, hứa ban cho ngôi vua trên 10 chi phái và một triều đại vững bền, miễn là ông chịu đi trong đường lối của Ngài; ông bèn dấy nghịch cùng Sa-lô-môn, và Sa-lô-môn tìm cách giết ông. Ông chạy qua Ai-cập, đến triều đình Si-sắc, vua Ai-cập; có lẽ ông đã thỏa hiệp được với Si-sắc và làm cho vua nầy thèm muốn những kho tàng của Sa-lô-môn.

Khi Sa-lô-môn băng hà, ông bèn trở về,lập 10 chi phái làm một nước độc lập. Nhưng chẳng coi lời cảnh cáo của A-hi-gia vào đâu, ông đã thiết lập ngay sự thờ lạy con bò con. Đức Chúa Trời sai A-hi-gia đến bảo ông rằng nhà ông sẽ bị tiêu diệt, và dân Y-sơ-ra-ên sẽ bị dời đi khỏi xứ, bị tản lạc ở nước bên kia sông Ơ-phơ-rát (14:10,15).

Lời tiên tri lạ lùng gọi đích danh Giô-si-a từ 300 năm trước khi vua nầy sanh ra (13:2), đã được ứng nghiệm (2 Các vua 23:15-18).

Sau khi nước bị chia đôi, chiến tranh cứ dai dẳng, liên tục giữa nước Y-sơ-ra-ên và nước Giu-đa.

 

Nước phía Bắc, gọi là "Y-sơ-ra-ên" (933-721 T.C.)

50 năm đầu: Bị nước Giu-đa và xứ Sy-ri khuấy rối.

Rồi 40 năm: Hoàn toàn thạnh vượng dưới sự trị vì của nhà Ôm-ri.

Rồi 40 năm: Sa sút rất nhiều dười đời trị vì của Giê-hu và Giô-a-cha.

Rồi 50 năm: Được mở mang rộng nhứt dưới đời trị vì của Giê-rô-bô-am II.

30 năm sau rốt: Hỗn loạn, suy vong và bị bắt làm phu tù.

 

Nước phía Nam, gọi là "Giu-đa"(933-606 T.C.)

80 năm đầu: Hoàn toàn thạnh vượng, thêm hùng cường.

Rồi 70 năm: Tai hại lớn, "nhập cảng" sự thờ lạy Ba-anh.

Rồi 50 năm: Được mở mang rộng nhứt dưới đời trị vì của Ô-xia.

Rồi 15 năm: Dưới đời trị vì của A-cha,phải làm chư hầu của nước A-si-ri.

Rồi 30 năm: Khôi phục nền độc lập dưới đời trị vì của Ê-xê-chia.

100 năm sau rốt: Phần lớn thời gian nầy làm chư hầu của nước A-si-ri.

 

Liên quan giữa hai nước

80 năm đầu: Đánh nhau luôn.

Rồi 80 năm: Hòa hiếu với nhau.

50 năm sau rốt: Thỉnh thoảng đánh nhau,cho đến khi cùng tiêu diệt.

 

Các triều đại

Nước phía Bắc có 9 triều đại (các vua thuộc về một gia tộc):

1) Giê-rô-bô-am, Na-đáp.

2) Ba-ê-sa, Ê-la.

3) Xim-ri.

4) Ôm-ri, A-háp, A-cha-xia, Giô-ram.

5) Giê-hu, Giô-a-cha, Giô-ách, Giê-rô-bô-am II, Xa-cha-ri.

6) Sa-lum.

7) Ma-na-hem, Phê-ca-hia.

8) Phê-ca.

9) Ô-sê.

Tổng cộng là 19 vua. Tính trung bình, mỗi đời trị vì được 11 năm. Giữa vòng họ đánh nhau rất nhiều. Trong số 19 vua nầy, có 8 ông bị giết.

Ở nước phía Nam chỉ có 1 triều đại, là dòng vua Đa-vít, trừ ra một kẻ chiếm ngôi, là A-tha-li, người nước phía Bắc đã do hôn nhơn mà nhập dòng vua Đa-vít, làm cho sự kế vị bị gián đoạn trong 6 năm.Tổng cộng có 20 vua. Tính trung bình, mỗi đời trị vì được chừng 16 năm.

 

1 Các vua 14:21-31

Rô-bô-am, vua Giu-đa.

Xem thêm  2 Sử ký 10:1-19.

 

 

1 Các vua 15:1-8

A-bi-giam, vua Giu-đa.

Xem thêm  2 Sử ký 13:1-22

 

 

1 Các vua 15:8-25

A-sa, vua Giu-đa.

Xem thêm  2 Sử ký 14:1-15.

 

 

1 Các vua 15:25-32 -- Na-đáp, vua Y-sơ-ra-ên (911-910 T.C.)

Con trai của Giê-rô-bô-am, "phạm tội mà Giê-rô-bô-am đã phạm." Trị vì 2 năm. Bị Ba-ê-sa mưu sát, và Ba-ê-sa giết cả nhà Giê-rô-bô-am.

 

1 Các vua 15:33-16:7

Ba-ê-sa, vua Y-sơ-ra-ên (910-887 T.C.)

Dùng bạo lực cướp ngôi vua. Trị vì 24 năm. "Đi theo đường của Giê-rô-bô-am, và tội lỗi mà Giê-rô-bô-am đã phạm." Đánh nhau với nước Giu-đa. Vua Giu-đa thuê quân A-si-ri tấn công Ba-ê-sa.

1 Các vua 16:8-14

Ê-la, vua Y-sơ-ra-ên(887-886 T.C.)

Con trai của Ba-ê-sa. Trị vì 2 năm.Phóng túng. Bị Xim-ri hạ sát đang lúc say rượu. Xim-ri cũng giết cả nhà Ê-la.

 

1 Các vua 16:15-20

Xim-ri, vua Y-sơ-ra-ên(886 T.C.)

Trị vì 7 ngày. Là võ tướng, nhưng chỉ có một "công trạng," là tru diệt triều vua Ba-ê-sa. Tự thiêu chết.

 

1 Các vua 16:21-28

Ôm-ri, vua Y-sơ-ra-ên(886-875 T.C.)

Trị vì 12 năm. "Ăn ở tệ hơn các người tiền bối người." Tuy nhiên, ông là một vua có tài. Ông chiếm được địa vị cao đến nỗi lâu lắm sau đời ông, nước Y-sơ-ra-ên còn được gọi là "Xứ của Ôm-ri." Ông đóng đô tại Sa-ma-ri. Cho tới lúc đó, thủ đô của nước phía Bắc là Tiệt-sa (14:17  15:33).

 

 

Bí Chú Khảo Cổ:

Ôm-ri.--Phiến đá Mô-áp, khoảng năm 850 T.C., có ghi: "Ôm-ri, vua Y-sơ-ra-ên."

Một bi văn của Adadnirari (808-783 T.C.) có ghi: "Xứ của Ôm-ri."

Tiêm-bi đen của Sanh-ma-na-se III (860-825 T.C.) có chép về lễ vật của Giê-hu, "người kế vị Ôm-ri."

Thành Sa-ma-ri.-- 16:24 chép rằng Ôm-ri đã xây thành Sa-ma-ri. Trong đống di tích của thành nầy,một phái doàn của trường Đại học Harvard đã tìm thấy nền cung điện của Ôm-ri, xây trên vầng đá, có nhiều di vật và ký văn, nhưng không có gì trước thời Ôm-ri; đó là bằng cớ tỏ ra ông đã xây thành nầy.

 

1 Các vua 16:29-22:40

A-háp, vua Y-sơ-ra-ên(875-854 T.C.)

Trị vì 22 năm. Gian ác nhứt trong vòng các vua Y-sơ-ra-ên. Ông cưới Giê-sa-bên, một công chúa Si-đôn, làm vợ; đây là một người đờn bà hung hăng, liều lĩnh, hay trả thù, quả cảm, yêu quái, và thật là hiện thân của ma quỉ. Nhiệt thành thờ lạy Ba-anh, nàng đã xây cho nó một miễu thờ tại thành Sa-ma-ri, nuôi 850 tiên tri của Ba-anh và Át-tạt-tê, giết các tiên tri của Đức Giê-hô-va, và bãi bỏ sự thờ lạy Đức Giê-hô-va (18:13,19).Nàng truyền tên mình cho các nữ tiên tri về sau tìm cách đem các lề thói hoang dâm của sự thờ lạy hình tượng vào trong Hội Thánh (Khải huyền 2:20).

 

Bí Chú Khảo Cổ:  Xây lại thành Giê-ri-cô
(1 Các vua 16:34)

Lời tiên tri của Giô-suê 500 năm về trước đã được ứng nghiệm lạ lùng (Giô-suê 6:26). Di tích thành Giê-ri-cô tỏ ra rằng nó có người ở luôn từ thời trước Áp-ra-ham cho tới khoảng 1400 năm T.C.;sau đó, không có dấu hiệu tỏ ra có người ở cho tới thế kỷ thứ 9 T.C., là thời của A-háp. Còn rất ít di tích của thời kỳ nầy.

Trong địa tằng nầy, người ta tìm thấy một căn nhà lớn, có lẽ là nhà của Hi-ên (1 Các vua 16:34). Tìm thấy một cái chum chứa hài cốt một đứa trẻ ở chỗ xây cổng thành, và hai cái chum như vậy trong vách tường của một căn nhà. Từ đó tới nay, vị trí nầy bị bỏ hoang. Thành Giê-ri-cô của Tân Ước ở cách xa một dặm.

Ê-li (1 Các vua 17:1-2 Các vua 2:24)

Dành riêng 6 đoạn chép lịch sử đời trị vì của A-háp, còn hầu hết các vua khác chỉ được một phần đoạn mà thôi. Lý do là phần lớn 6 đoạn ấy chép truyện tích của Ê-li. Ê-li là người Đức Chúa Trời dùng để đáp lại A-háp và Giê-sa-bên. A-háp và Giê-sa-bên đã đem Ba-anh thay thế Đức Chúa Trời. Ngài bèn sai Ê-li để trừ diệt đạo Ba-anh hư hoại và tàn ác.

"Ê-li xuất hiện rất ít, thình lình và ngắn ngủi; ông có can đảm phi thường, sốt sắng như lửa đốt, đắc thắng rất vẻ vang, ngã lòng rất thê thảm, ra đi vinh hiển, và lại xuất hiện trên núi Hóa hình một cách bình tĩnh tuyệt mỹ. Những điểm ấy khiến ông trở thành nhơn vật vĩ đại nhứt và kỳ lạ nhứt mà nước Y-sơ-ra-ên từng sản xuất được."

 

1 Các vua 17:1-18:46

Hạn hán

Đức Chúa Trời ban cho Ê-li quyền phép để đóng cửa các từng trời trong 3 năm rưỡi; suốt thời gian ấy, ông đã được nuôi nấng bởi con quạ tại khe Kê-rít và bởi bà góa ở thành Sa-rép-ta mà vò bột và bình dầu không hề cạn.

Việc Ê-li mạo hiểm vì đức tin trên núi Cạt-mên thật là tuyệt mỹ. Chắc bởi một cách nào đó, Đức Chúa Trời đã khải thị cho Ê-li rằng Ngài sẽ giáng lửa và mưa xuống. Nhưng mọi sự đó chẳng cảm hóa Giê-sa-bên chi hết.

Bí Chú Khảo Cổ:  Sự thờ lạy Ba-anh

Nhơn viên Đông phương Học viện đào bới tại Mê-ghi-đô, gần thành Sa-ma-ri, có tìm thấy, ở địa tằng thời A-háp, di tích của một miễu thờ nữ thần Át-tạt-tê, vợ của Ba-anh. Miễu thờ hai tà thần nầy thường không xa nhau. Cách miễu thờ Át-tạt-tê chỉ mấy bước, có một nghĩa địa,tại đây họ tìm thấy nhiều chum chứa hài cốt của con trẻ đã bị dâng làm của lễ trong miễu thờ ấy. Vậy, đủ tỏ ra tánh chất sự thờ lạy Ba-anh. Các tiên tri của Ba-anh và Át-tạt-tê là kẻ chánh thức hạ sát con trẻ. Vậy, đủ minh chứng tại sao Ê-li xử tử bọn tiên tri của Ba-anh (18:40), và giúp ta hiểu tại sao Giê-hu trừ diệt đạo Ba-anh, chẳng chút thương xót.

1 Các vua 19:1-21

"Tiếng êm dịu nhỏ nhẹ."

Hoàn toàn chán nản, Ê-li chạy trốn tới núi Hô-rếp, là nơi 500 năm về trước, Môi-se đã tổ chức quốc gia; và ông cầu xin Đức Chúa Trời cho mình chết đi (19:4). Đức Chúa Trời bèn dạy ông một bài học kỳ diệu: Ngài không ở trong "gió," hoặc trong "động đất," hoặc trong "lửa," nhưng ở trong "tiếng êm dịu nhỏ nhẹ (câu 11, 12).Chức vụ Ê-li là một chức vụ của phép lạ, lửa và gươm. Ông đã đóng cửa các từng trời, đã được nuôi sống bởi chim quạ và bởi vò bột, bình dầu không hề cạn, đã kêu kẻ chết sống lại, đã làm cho lửa từ trời giáng xuống, đã dùng gươm giết các tiên tri của Ba-anh, và đã làm cho mưa xuống khắp xứ.

Dường như Đức Chúa Trời nhắm mục đích bảo Ê-li điều nầy: Dầu thường khi vì cớ một chỗ rẽ trong kế hoạch của Đức Chúa Trời, cần phải có sức mạnh và bày tỏ quyền phép một cách đẹp mắt, nhưng rốt lại, công việc thật của Ngài trên thế giới nầy không được thành tựu bởi những phương thức ấy. Còn điều nầy nữa: Thường khi Đức Chúa Trời làm và kêu gọi người ta làm những điều hoàn toàn trái với bổn tánh Ngài, song vì cớ một tình trạng cấp bách, thì cần phải làm như vậy.

Mấy thế kỷ sau, Ê-li lại hiện ra cho mắt người xem thấy trên núi Hóa hình: Ông trò chuyện với Đấng Christ, mà ông đã dự phần mở đường cho Ngài, về công cuộc lúc nầy đang được đưa vào thế giới, tức là sự biến cải đời sống người ta ra giống như hình ảnh Đức Chúa Trời bởi "tiếng êm dịu nhỏ nhẹ" của Đấng Christ ở trong lòng họ.

 

1 Các vua 20:1-22:54

Sự chết của A-háp

Ông chấm dứt đời trị vì của mình bằng sự hạ sát Na-bốt rất tàn ác; rồi ông bị giết trong khi giao chiến với quân Sy-ri. Đó là kết cuộc của một nhơn vật đáng khinh bỉ.

 

Bí Chú Khảo Cổ:  A-háp

Một bi văn của Sanh-ma-na-se (860-825 T.C.) ghi rằng: "Tại Karkar, ta đã tiêu diệt... 2000 xe trận và 10.000 người của A-háp, vua Y-sơ-ra-ên."

"Đền bằng ngà" của A-háp (1 Các vua 22:39).-- Một phái đoàn của trường Đại học Harvard đã tìm thấy di tích của đền nầy tại thành Sa-ma-ri. Vách đền giát ngà. Có hàng ngàn mảnh của các món đồ chạm và khảm đẹp tuyệt, như ván cửa, tấm biển, tủ và giường. Đền nầy ở ngay trên di tích của cung điện Ôm-ri.

 

1 Các vua 22:41-50

Giô-sa-phát, vua Giu-đa

(xem  2 Sử ký 17:1-19)

 

1 Các vua 22:51-53

A-cha-xia, vua Y-sơ-ra-ên

(xem  2 Các vua 1:1-18)